Pojam/Definicija:
- Ulog predstavlja materijalno dobro (pravno posmatrano: subjektivno pravo) koje se ulagač obavezuje da unese u privredno društvo, kako bi mu obezbedio imovinu za obavljanje delatnosti i sticanje dobiti.
- Davanjem uloga, lice postaje član društva i stiče članska prava (pravo na upravljanje, udeo u kapitalu, učešće u dobiti).
- S obzirom na to da član za svoj ulog dobija članska prava kao naknadu, ugovor kojim se obavezuje na davanje uloga smatra se teretnim pravnim poslom.
Pravna priroda i osnovne karakteristike (Vrste uloga):
- Ulozi mogu biti: novčani, nenovčani (naturalni) i mešoviti.
- Novčani ulog: Određena suma domaćeg ili stranog novca.
- Nenovčani ulog: Može se sastojati od stvari (na kojima društvo stiče pravo svojine), prava (apsolutnih prava poput patenta, licence ili plodouživanja, te obligacionih prava poput potraživanja) ili u radu i uslugama.
- Zabrana rada kao uloga: Unošenje uloga u radu (ili uslugama) strogo je zabranjeno u društvima kapitala (DOO i AD), iz razloga što se budući rad veoma teško može precizno novčano proceniti, a ova društva moraju imati tačno fiksiran i novčano vrednovan osnovni kapital. Rad i usluge su stoga rezervisani isključivo za društva lica.
Osnivanje i akti (Procena nenovčanog uloga):
- Vrednost nenovčanog uloga mora uvek biti novčano izražena u osnivačkom aktu ili ugovoru o ulažu, i obavezno se upisuje u registar.
- Procenu mogu izvršiti:
- Sami članovi (sporazumno).
- Ovlašćeni procenitelj (ili imenovan od strane suda u vanparničnom postupku ako nema sporazuma).
- Specifičnost kod javnih AD: Procena od strane nezavisnog, ovlašćenog procenitelja je obavezna (i ne sme biti starija od godinu dana). Izuzeci: Nije obavezna ako je vrednost uloga utvrđena revidiranim finansijskim izveštajem ili ako ulog čine hartije od vrednosti sa poznatom tržišnom vrednošću (berza).
Ratio legis (Zaštita poverilaca i zabrana precenjivanja): Zabrana preterane procene vrednosti nenovčanog uloga ustanovljena je radi zaštite trećih lica (poverilaca) koji se oslanjaju na osnovni kapital društva. Ukoliko su ulog procenili sami članovi, a sud po zahtevu poverioca utvrdi da je vrednost precenjena, sud nalaže ulagaču da razliku do stvarne vrednosti društvu doplati u novcu.
Prava i obaveze članova/akcionara (Unošenje uloga):
- Rok za unošenje: Ulog se mora uneti blagovremeno. Zakonski maksimimum za unošenje je 5 godina od registracije, dok je kod AD taj rok najduže 2 godine.
- Izuzetak: Kupac akcija u javnoj emisiji mora uplatiti novac odmah po isteku roka za upis (koji ne sme biti duži od 3 meseca).
- Odgovornost za nedostatke: Ulagač društvu odgovara za pravne i materijalne nedostatke unetog uloga prema pravilima odgovornosti prodavca. Važno je naglasiti da društvo zbog ovih mana ne može raskinuti ugovor (čime bi ga oslobodilo obaveze), već ga isključivo može isključiti iz društva i nakon toga mu prinudno naplatiti ulog.
- Sankcije za kašnjenje (Docnju):
- Društvo ima pravo na naknadu štete. Ako društvo ne reaguje, naknadu može tražiti bilo koji član sa udelom od najmanje 5% osnovnog kapitala putem derivativne tužbe (u svoje ime, a za račun društva).
- Za kašnjenje sa novčanim ulogom teče zatezna (i ugovorena) kamata.
- Za nenovčane uloge može se predvideti ugovorna kazna, pri čemu društvo mora ostaviti naknadni rok za ispunjenje od najmanje 30 dana pre utuživanja.
- Zabrana oslobađanja obaveze: Društvo ne sme osloboditi ulagača obaveze unošenja uloga, niti mu ga sme umanjiti ili vratiti. Zamena uloga druge vrste u istoj vrednosti je dozvoljena ugovorom, ali je zabranjeno novčani ulog iz javne emisije zameniti nenovčanim ulogom.
Prestanak/Statusne promene:
- Isplata vrednosti uloga (povraćaj) članovima apsolutno je zabranjena tokom redovnog poslovanja, osim u tri zakonom predviđena slučaja: 1) po prestanku društva (likvidacija/stečaj), ali tek nakon potpunog namirenja svih poverilaca; 2) prilikom smanjenja osnovnog kapitala (uz obezbeđenje poverilaca); 3) usled istupanja ili isključenja člana iz društva.
Pravnik 