Pojam i zakonska definicija:

• Osnovni oblik (stav 1): Krivično delo vrši lice koje krije učinioca krivičnog dela ili mu prikrivanjem sredstava kojima je delo učinjeno, tragova ili na drugi način pomaže da ne bude otkriven, ili koje krije osuđeno lice ili preduzima druge radnje kojima se ide za tim da se ne izvrši izrečena kazna, mera bezbednosti ili da se ne primene vaspitne mere upućivanja u vaspitnu ustanovu ili vaspitno-popravni dom.
• Ovo delo predstavlja naknadno pomaganje koje se pruža tek nakon što je primarno krivično delo već izvršeno.

Zaštitni objekat:

• Cilj propisivanja ovog krivičnog dela jeste efikasnije otkrivanje učinjenih krivičnih dela, kao i izvršenje izrečenih krivičnih sankcija. Štiti se pravosuđe, odnosno društveni interes da se spreči ometanje istrage i izvršenja krivičnih sankcija.

Radnja izvršenja:

• Sastoji se u preduzimanju aktivnih radnji naknadnog pomaganja i može se manifestovati kao lično ili stvarno prikrivanje:
  1. Sve svesne radnje sakrivanja učinioca krivičnog dela ili već osuđenog lica (lično prikrivanje).
  2. Prikrivanje oruđa (sredstava) kojima je delo učinjeno, prikrivanje tragova ili pomaganje na bilo koji drugi način da učinilac ne bude otkriven (stvarno prikrivanje).
  3. Preduzimanje drugih radnji kojima se onemogućava izvršenje izrečene kazne, mere bezbednosti ili navedenih vaspitnih mera.
• Izuzetak: Ukoliko je pomoć bila obećana pre izvršenja dela, reč je o psihičkom pomaganju koje predstavlja oblik saučesništva, a ne ovo samostalno krivično delo.

Posledica dela:

• Ogleda se u ometanju otkrivanja učinioca krivičnog dela ili ometanju/sprečavanju izvršenja izrečene krivične sankcije.

Subjektivno biće (Umišljaj/Nehat):

• Za postojanje dela neophodan je umišljaj.
• Umišljaj mora da obuhvati i bitna stvarna obeležja krivičnog dela koje je učinilo lice kome se pruža pomoć.

Oblici krivičnog dela: Zakon razlikuje tri oblika ovog dela:

1. Osnovni oblik (stav 1): Pomoć učiniocu ili osuđenom licu, bez obzira na vrstu i težinu primarno izvršenog krivičnog dela.
2. Teži oblik (stav 2): Pružanje pomoći učiniocu krivičnog dela za koje je propisana kazna zatvora preko pet godina.
3. Najteži oblik (stav 3): Pružanje pomoći učiniocu krivičnog dela za koje je propisan doživotni zatvor.

Subjekat (Izvršilac):

• Subjekat može biti svako lice.
• Izuzetak: Izvršilac ne može biti saučesnik u primarnom delu, jer se od saučesnika ne može zahtevati da otkriju zajedničko delo (pomoć se pruža isključivo u odnosu na delo drugog lica).

Kažnjavanje / Specifičnosti:

• Kazne:
  • Za stav 1: Novčana kazna ili zatvor do tri godine.
  • Za stav 2: Zatvor od šest meseci do pet godina.
  • Za stav 3: Zatvor od jedne do osam godina.
• Pravilo limitiranja kazne (stav 4): Kazna za osnovni oblik (stav 1) ne može biti teža ni po vrsti ni po visini od kazne propisane za krivično delo koje je izvršilo lice kojem je pružena pomoć.
• Lični osnov isključenja kažnjivosti (stav 5): Krivično delo je isključeno (neće se kazniti) lice koje pruži pomoć sledećim bliskim licima:
  • Supružniku ili licu sa kojim učinilac živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
  • Srodniku po krvi u pravoj liniji, bratu ili sestri, usvojiocu ili usvojeniku, kao i supružniku nekog od ovih lica, odnosno licu koje sa njima živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
• Pojam učinioca: Pod učiniocem se podrazumeva kako izvršilac, tako i saučesnik primarnog krivičnog dela.
• Zavisnost od postojanja krivice: Ako se u postupku donese oslobađajuća presuda za primarno delo jer nema krivice kao konstitutivnog elementa, ne može postojati ni krivično delo pomoći učiniocu.
• Samoprijavljivanje: Ako lice koje je pružilo pomoć samo prijavi delo, to se ceni isključivo kao olakšavajuća okolnost prilikom odmeravanja kazne.

 

 

Pojam i zakonska definicija:

• Osnovni oblik (stav 1): Vrši lice koje zna da je neko lice učinilo krivično delo za koje se po zakonu može izreći doživotni zatvor ili zna samo da je takvo delo učinjeno, pa to ne prijavi pre nego što su delo, odnosno učinilac otkriveni.
• Delo obuhvata kako dovršeno, tako i pokušano krivično delo.

Zaštitni objekat:

• Pravosudni sistem Republike Srbije, odnosno društveni interes za pravovremenim otkrivanjem najtežih krivičnih dela i njihovih učinilaca radi nesmetanog ostvarivanja pravosudne funkcije.

Radnja izvršenja:

• Sastoji se u propuštanju prijavljivanja – ovo je klasično pravo krivično delo nečinjenja.
• Može se izvršiti na dva alternativno postavljena načina:
  1. Neprijavljivanjem učinioca krivičnog dela – kada je poznat identitet učinioca (što obuhvata i neposrednog izvršioca i sve saučesnike).
  2. Neprijavljivanjem izvršenog dela – kada je poznato samo da je delo izvršeno, dok je učinilac nepoznat.
• Nastanak obaveze: Obaveza prijavljivanja nastaje u momentu saznanja za delo ili učinioca. Ako postoje opravdane prepreke koje privremeno sprečavaju prijavljivanje, obaveza nastaje tek kada te prepreke prestanu.

Posledica dela:

• Ogleda se u samom propuštanju preduzimanja dužne radnje prijavljivanja u zakonskom roku (pre nego što su delo ili učinilac otkriveni). Po prirodi, reč je o delu kod kojeg se posledica podudara sa samom radnjom nečinjenja.

Subjektivno biće (Umišljaj/Nehat):

• Za sva tri oblika krivičnog dela neophodan je umišljaj izvršioca.
• Kod drugog i trećeg oblika zakon izričito naglašava svesno propuštanje. Posebne namere (npr. namera pribavljanja koristi) nisu predviđene kao elementi bića dela.

Oblici krivičnog dela: Prema važećem KZ-u, delo ima tri oblika:

1. Osnovni oblik (stav 1): Neprijavljivanje učinioca ili izvršenog dela za koje se može izreći doživotni zatvor pre nego što budu otkriveni.
2. Poseban oblik za službena i odgovorna lica (stav 2): Svesno propuštanje prijavljivanja krivičnog dela za koje je to lice saznalo u vršenju svoje dužnosti, a za koje se može izreći kazna zatvora od pet godina ili teža kazna.
3. Kvalifikovani oblik za podređene (stav 3): Svesno propuštanje službenog ili odgovornog lica da prijavi delo svog podređenog koje je ovaj učinio pri vršenju svoje službene, vojne ili radne obaveze, pod uslovom da je za to delo propisan doživotni zatvor.

Subjekat (Izvršilac):

• Kod osnovnog oblika (stav 1): Opšti subjekat (delictum commune) – bilo koje lice koje ima relevantno saznanje.
• Kod drugog i trećeg oblika (stav 2 i 3): Poseban subjekat (delictum proprium) – isključivo službeno lice ili odgovorno lice.

Kažnjavanje:

• Za osnovni oblik (stav 1): Kazna zatvora do tri godine.
• Za oblik iz stava 2: Kazna zatvora od šest meseci do pet godina.
• Za oblik iz stava 3: Kazna zatvora od jedne do osam godina.

Izuzeci i specifičnosti (Osnovi isključenja kažnjivosti – stav 4):

• Krug privilegovanih lica: Neće se kazniti za neprijavljivanje lice kojem je učinilac:
  • Supružnik ili lice sa kojim živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
  • Srodnik po krvi u pravoj liniji, brat ili sestra, usvojilac ili usvojenik.
  • Supružnik nekog od ovih lica ili lice koje sa njima živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
  • Krug privilegovanih lica u važećem zakonu proširen je i na branioca, lekara ili verskog ispovednika učinioca.
• Domet isključenja: Ovaj lični osnov važi samo za stav 1 i stav 2, dok se nikada ne odnosi na stav 3 (odgovornost za podređene).
• Problem nepoznatog učinioca: Ako lice propusti da prijavi samo delo (ne znajući ko je učinilac), a naknadno se ispostavi da je izvršilac blisko lice, oslobođenje ne važi. Svrha ove odredbe je zaštita bliskog odnosa sa poznatim učiniocem, a ne oslobađanje od opšte dužnosti prijavljivanja nepoznatih dela.
• Saznanje van dužnosti (kod stava 2): Ukoliko službeno ili odgovorno lice za delo sazna privatno, van vršenja dužnosti, načelno nema dela iz stava 2. Ipak, delo će postojati ako je saznanje u tesnoj vezi sa vršenjem dužnosti (npr. kada odgovorno lice privatno sazna za delo koje je izvršio zaposleni u istom pravnom licu).
• Ratio legis (stav 3): Predstavlja implementaciju principa komandne odgovornosti (prema članu 28. Statuta Međunarodnog krivičnog suda), ali pokriva i druga najteža domaća krivična dela koja su van te nadležnosti.

Zaštitni objekt: pravosuđe

Izvršilac: svedok, veštak, prevodilac ili tumač; stranka

Radnja izvršenja: davanje lažnog iskaza

• Lažni iskaz predstavlja izjavu koja sadrži potvrđivanje neistinitih činjenica ili negiranje istinitih
• Teorije
  • objektivna teorija – lažni iskaz je onaj iskaz koji po svojoj sadržini ne odgovara stvarnosti – koji je u suprotnosti sa činjeničnim stanjem
  • subjektivna teorija – lažni iskaz postoji onda kada iskaz ne odgovara predstavi onoga koji daje iskaz, kada postoji neslaganje između onoga što iskazuje i onoga što je obuhvaćeno njegovom svešću
• više odgovara objektivno shvatanje pojma
• irelevantno je da li je lažan u celini ili samo u nekom svom delu
• ne može se dati ćutanjem

Posledica: delatnosna osim najtežeg oblika – nastupanje teške posledice

Kazna: (1-4)

KD se smatra dovršenim kada je davanje lažnog iskaza kao procesna radnja završeno.

• lice koje daje iskaz sve dok davanje iskaza nije dovršeno može menjati iskaz 
• ako lice u toku davanja iskaza promeni prvobitno lažno tvrđenje i na kraju da istinit iskaz, neće postojati kd

1. prvi osnovni oblik
   • davanje lažnog iskaza pred sudom ili u prekršajnom, disciplinskom, upravnom ili drugom zakonski propisanom postupku
     • pojam suda treba tumačiti tako da obhvata i arbitražnim sudovima i sudovima časti
     • sudom treba da se smatra onaj sud koji postoji i obrazuje se na osnovu zakona
   • izvršilac može biti svedok, veštak, tumač ili prevodilac
   • zatvor do tri godine
2. drugi osnovni oblik
   • vrši se davanjem lažnog iskaza u parničnom, vanparničnom, izvršnom ili upravnom postupku
   • izvršilac je stranka koja da lažan iskaz prilikom izvođenja dokaza saslušanjem stranaka
   • potrebno je da je doneta odluka koja je zasnovana na lažnom iskazu
     • kod ostalih oblika se ne zahteva
   • zatvor do tri godine
3. teži oblik
   • ako je lažni iskaz dat u krivičnom postupku ili pod zakletvom
     • razlikuje se po vrsti postupka u kome se lažni iskaz daje ili po tome što je dat pod zakletvom
   • može biti samo neko od lica koje može biti izvršilac osnovnog dela iz stava 1
     • okrivljeni ne može biti izvršilac
     • ne može biti ni lice koje se ne može saslušati kao svedok
     • ako se radi o licu koje može uskratiti svedočenje, može biti izvršilac ako je od strane suda bilo upozoreno da ne mora da svedoči
   • kazna zatvora od tri meseca do pet godina
   • za postojanje svih oblika neophodan je umišljaj koji obuhvata svest da je iskaz koji se daje lažan
4. najteži oblik
   • ako usled davanja lažnog iskaza u kp nastupe teške posledice za okrivljenog
   • kd kvalifikovano težom posledicom
     • potreban je nehat u odnosu na težu posledicu a može postojati i umišljaj s obzirom da teža posledica ne predstavlja drugo kd
   • naročito teške posledice podrazumevaju donošenje pravosnažne i izvršne osuđujuće presude za okrivljenog kojom je izrečena kazna zatvora
   • zatvor od 1-8 godina
5. oslobođenje od kazne
   • pod određenim uslovima se može osloboditi od kazne
   • kumulativno ostvarena dva uslova
     • da je opozvao svoj lažni iskaz
     • da je učinio pre nego što je doneta konačna odluka u postupku u kome je dao lažan iskaz

 

Svrha inkriminacije je dvostruka

• sprečavanje ometanja rada pravosudnih organa
• zaštita pojedinaca od lažnog prijavljivanja da su izvršili KD

1. osnovni oblik
   • radnja izvršenja se sastoji u prijavljivanju određenog lica da je učinilo krivično delo za koje se goni po službenoj dužnosti
     • mora biti lažno kako u objektivnom tako i u subjektivnom smislu
       • nije učinilac lice koje se lažno prijavljuje 
       • a onaj koji prijavljuje zna za to
     • irelevantno je kako je prijava podneta kao i da li je podneta nadležnom tužiocu ili organu unutrašnjih poslova, sudu ili nenadležnom javnom tužiocu
   • podnošenje prijave za drugi kažnjivi delikt ne predstavlja ovo kd
   • dovršeno podnošenjem lažne prijave
   • tri meseca do pet godina
2. teži oblik
   • prijavljuje se na indirektan način podmetanjem tragova kd ili na drugi način
   • smatra se dovršenim samo ako je došlo do pokretanja krivičnog postupka zbog kd za koje se goni po službenoj dužnosti
     • posledično krivično delo
     • posledica je pokretanje krivičnog postupka
       • mora biti prouzrokovano radnjom izvršioca i protiv lica za koje izvršilac zna da nije učinilac
   • šest meseci do pet godina
3. prvi privilegovani oblik
   • postoji kada učinilac sam sebe prijavi a zna da nije izvršilac kd
     • lažno samoprijavljivanje
   • ne može učiniti lice koje da lažno priznanje u svojstvu okrivljenog
   • propisana je novčana kazna ili zatvor do godinu dana
4. drugi privilegovani oblik
   • lažno prijavljivanje samog dela
     • učinilac prijavi da je učinjeno delo a zna da to delo nije učinjeno
   • nije od značaja da li izvršilac u prijavi daje pravnu kvalifikaciju
     • dovoljno je da da činjenični opis za delo koje se goni po službenoj dužnosti
   • ako izvršilac koji lažno prijavljuje kd da neke neodređene podatke o navodnom izvršiocu
   • novčana kazna ili zatvor do jedne godine

Potreban je direktni umišljaj

• svest odnosno znanje da delo nije učinilo lice koje se lažno prijavljuje odnosno znanje da neko delo nije izvršeno
• krivično delo ne postoji kada podnosilac prijave sumnja da je učinjeno kd čak iako njegova sumnja nema realnog osnova

 

Zaštitni objekt: pravosuđe, nesmetano obavljanje pravosudne funkcije

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: propuštanje da se pripremanje prijavi

Posledica:

Kazna: (1-2)

Smisao postojanja ove inkriminacije je sprečavanje kd koje se priprema

• osnovni oblik
  • postoji u slučaju neprijavljivanja pripremanja kd za koje se može izreći kazna zatvora u trajanju od 5 godina ili teža kazna
  • radnja izvršenja se sastoji u nečinjenju odnosno propuštanju da se pripremanje prijavi
    • pravo krivično delo nečinjenja
    • Dužnost prijavljivanja postoji u odnosu na pripremanje kd
      • dužnosti nema ako je neko saznao da je drugo lice donelo odluku da izvrši kd ali nije preduzelo nikakve pripremne radnje
    • treba se zadovoljiti jednim laičkim shvatanjem pojma kd
      • ne može se očekivati od prosečnog građanina da poznaje tačno zakonska obeležja bića kd kao ni zaprećenu kaznu
      • dovoljno je da se radi o pripremanju težeg ili teškog kd
    • uslov u pogledu zaprećene kazne je objektivni uslov inkriminacije
    • prijava se podnosi nadležnom organu
      • treba uzeti da kd ne postoji kada je prijava podneta nekom drugom organu koji ima zakonsku obavezu da prijavu podnese nadležnom organu
      • ne treba shvatiti u formalnom smilu,
        • dovoljno je da je lice obavestilo nadležni ili drugi organ na bilo koji način
  • neophodno je da je do propuštanja da se delo prijavi došlo u vremenu kada je pripremano delo bilo moguće sprečiti
    • ako se pripremanje prijavi kasnije kada više nije moguće sprečiti izvršenje a moglo je da se prijavi pre postojaće kd
    • postojaće samo ako je pripremano delo pokušano ili izvršeno
  • neophodan je umišljaj učinioca
    • znanje o tome da se priprema kd
    • znanje se mora nesumnjivo utvrditi i nije dovoljno da je učinilac u konkretnom slučaju na osnovu postojećih okolnosti i činjenica morao to znati
  • novčana kazna ili zatvor do jedne godine
• teži oblik
  • postoji onda kada se delo iz stava 1 učini u odnosu na kd za koje se može izreći kazna zatvora od 30-40 godina
  • zatvor od 3 meseca do 3 godine
• lični osnov isključenja kažnjivosti 
  • s obzirom na postojanje bliskog odnosa lica koje ne prijavljuje pripremanje dela i lica koje delo priprema
  • neće se kazniti koja su učiniocu bračni drug, lice s kojim živi u trajnoj vanbračnoj zajednici, srodnik u pravoj liniji, brat ili sestra, usvojilac ili usvojenik
  • neće se kazniti ni bračni drug nekog od navedenih lica ili lice koje s nekim od njih živi u vanbračnoj zajednici
  • ne primenjuje se kod težeg oblika iz stava 2