Pravnik

Pojam i zakonska definicija:

• Osnovni oblik (stav 1): Vrši lice koje zna da je neko lice učinilo krivično delo za koje se po zakonu može izreći doživotni zatvor ili zna samo da je takvo delo učinjeno, pa to ne prijavi pre nego što su delo, odnosno učinilac otkriveni.
• Delo obuhvata kako dovršeno, tako i pokušano krivično delo.

Zaštitni objekat:

• Pravosudni sistem Republike Srbije, odnosno društveni interes za pravovremenim otkrivanjem najtežih krivičnih dela i njihovih učinilaca radi nesmetanog ostvarivanja pravosudne funkcije.

Radnja izvršenja:

• Sastoji se u propuštanju prijavljivanja – ovo je klasično pravo krivično delo nečinjenja.
• Može se izvršiti na dva alternativno postavljena načina:
  1. Neprijavljivanjem učinioca krivičnog dela – kada je poznat identitet učinioca (što obuhvata i neposrednog izvršioca i sve saučesnike).
  2. Neprijavljivanjem izvršenog dela – kada je poznato samo da je delo izvršeno, dok je učinilac nepoznat.
• Nastanak obaveze: Obaveza prijavljivanja nastaje u momentu saznanja za delo ili učinioca. Ako postoje opravdane prepreke koje privremeno sprečavaju prijavljivanje, obaveza nastaje tek kada te prepreke prestanu.

Posledica dela:

• Ogleda se u samom propuštanju preduzimanja dužne radnje prijavljivanja u zakonskom roku (pre nego što su delo ili učinilac otkriveni). Po prirodi, reč je o delu kod kojeg se posledica podudara sa samom radnjom nečinjenja.

Subjektivno biće (Umišljaj/Nehat):

• Za sva tri oblika krivičnog dela neophodan je umišljaj izvršioca.
• Kod drugog i trećeg oblika zakon izričito naglašava svesno propuštanje. Posebne namere (npr. namera pribavljanja koristi) nisu predviđene kao elementi bića dela.

Oblici krivičnog dela: Prema važećem KZ-u, delo ima tri oblika:

1. Osnovni oblik (stav 1): Neprijavljivanje učinioca ili izvršenog dela za koje se može izreći doživotni zatvor pre nego što budu otkriveni.
2. Poseban oblik za službena i odgovorna lica (stav 2): Svesno propuštanje prijavljivanja krivičnog dela za koje je to lice saznalo u vršenju svoje dužnosti, a za koje se može izreći kazna zatvora od pet godina ili teža kazna.
3. Kvalifikovani oblik za podređene (stav 3): Svesno propuštanje službenog ili odgovornog lica da prijavi delo svog podređenog koje je ovaj učinio pri vršenju svoje službene, vojne ili radne obaveze, pod uslovom da je za to delo propisan doživotni zatvor.

Subjekat (Izvršilac):

• Kod osnovnog oblika (stav 1): Opšti subjekat (delictum commune) – bilo koje lice koje ima relevantno saznanje.
• Kod drugog i trećeg oblika (stav 2 i 3): Poseban subjekat (delictum proprium) – isključivo službeno lice ili odgovorno lice.

Kažnjavanje:

• Za osnovni oblik (stav 1): Kazna zatvora do tri godine.
• Za oblik iz stava 2: Kazna zatvora od šest meseci do pet godina.
• Za oblik iz stava 3: Kazna zatvora od jedne do osam godina.

Izuzeci i specifičnosti (Osnovi isključenja kažnjivosti – stav 4):

• Krug privilegovanih lica: Neće se kazniti za neprijavljivanje lice kojem je učinilac:
  • Supružnik ili lice sa kojim živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
  • Srodnik po krvi u pravoj liniji, brat ili sestra, usvojilac ili usvojenik.
  • Supružnik nekog od ovih lica ili lice koje sa njima živi u trajnoj vanbračnoj zajednici.
  • Krug privilegovanih lica u važećem zakonu proširen je i na branioca, lekara ili verskog ispovednika učinioca.
• Domet isključenja: Ovaj lični osnov važi samo za stav 1 i stav 2, dok se nikada ne odnosi na stav 3 (odgovornost za podređene).
• Problem nepoznatog učinioca: Ako lice propusti da prijavi samo delo (ne znajući ko je učinilac), a naknadno se ispostavi da je izvršilac blisko lice, oslobođenje ne važi. Svrha ove odredbe je zaštita bliskog odnosa sa poznatim učiniocem, a ne oslobađanje od opšte dužnosti prijavljivanja nepoznatih dela.
• Saznanje van dužnosti (kod stava 2): Ukoliko službeno ili odgovorno lice za delo sazna privatno, van vršenja dužnosti, načelno nema dela iz stava 2. Ipak, delo će postojati ako je saznanje u tesnoj vezi sa vršenjem dužnosti (npr. kada odgovorno lice privatno sazna za delo koje je izvršio zaposleni u istom pravnom licu).
• Ratio legis (stav 3): Predstavlja implementaciju principa komandne odgovornosti (prema članu 28. Statuta Međunarodnog krivičnog suda), ali pokriva i druga najteža domaća krivična dela koja su van te nadležnosti.