Osnovni pojmovi

• Kriminalni fenomen – najopštiji pojam i služi kao zajednički naziv koji obuhvata delo, njegovog učinioca, žrtvu, kriminalitet i reakciju do koje takva ponašanja dovode.
• Zločin – pojedinačno kriminalno ponašanje, uobičajeno akt kojim se krši krivični zakon.
• Kriminalitet – ukupnost svih zločina u određenom vremenu i prostoru.
  • Primarni kriminalitet je vršenje kažnjivog dela prvi put
    • prouzrokovan delovanjem različitih društvenih i psihičkih činilaca
  • Sekundarni kriminalitet je ponovno vršenje dela (kriminalitet povratnika)
    • značajan uticaj ima i proces socijalne kontrole koji ima ulogu pojačivača
• Socijalna devijacija – kršenje jedne društvene norme ponašanja na koje se reaguje neformalno. Može biti primarna i sekundarna. Ukupnost pojavnih oblika socijalnih devijacija, uzroci, sprečavanje i lečenje takvih ponašanja predmet su socijalne patologije.
• Delinkvencija – ukupnost u pravnom sistemu zabranjenih dela – delikata (krivična dela, prekršaji, privredni prestupi i disciplinske krivice). Delikte proučava kazneno pravo koje se razlikuje od krivičnog koje proučava krivična dela.
  • Prekršaji – protivpravna ponašanja kojima se vređa javni poredak. Nemaju crtu društvene opasnosti pa ne spadaju u kriminalitet.
  • Privredni prestupi su delikti kojima se narušavaju pravila o poslovanju privrednih subjekata.
  • Maloletnička delinkvencija
    • U užem smislu podrazumeva ponašanje dece i maloletnika koja su kažnjiva u krivičnim zakonima i koja bi da su izvršena od punoletnih bila označena kao kriminalitet.
    • U širem smislu podrazumeva teškoće u vaspitanju i sitna kažnjiva dela mladih koja se pojavljuju kao tipični mladalački bunt protiv sveta odraslih; ranije se upotrebljavao termin preddelinkvencija ali se u novije vreme insistira na napuštanju tog termina
• Za označavanje lica čije je ponašanje sud u zakonom uređenom postupku postoje dva izraza:
  • Kriminalac – lice koje karakteriše kriminalna karijera, koju vezujemo za učvršćivanje kriminalnog identiteta i habituelni karakter kriminalne aktivnosti. Predstavlja zločinački tip. Autori pravih najtežih krivičnih dela
  • Prestupnik – lice čije delo je plod situacionih činilaca.
• Kriminalizacija kao izraz upotrebljava se u dva značenja
  • Kriminogeneza ili individualna kriminalizacija je proces nastajanja kriminalca čija je završnica vršenje zločina od strane tog lica.
  • Socijalna kriminalizacija – krivično pravni proces u kome od društva određeni subjekti (organi pravosuđa) ponašanje pojedinca označavaju kao kriminalno.
• Žrtva zločina – osoba, organizacija ili pravni poredak koji su ugroženi, povređeni ili uništeni krivičnim delom.
  • Viktimizacija – proces u kome neko ili nešto postaje žrtva
  • Viktimitet – ukupnost kriminalnih viktimizacija u određenom vremenu i prostoru
• Neformalna socijalna kontrola – skup mera kojima društvo svoje članove podstiče na konformizam
• Formalna socijalna kontrola – delatnost zvaničnih organa krivično pravnog progona koji zakonske norme stvaraju, tumače i primenjuju.

Nastavi čitanje „Osnovni pojmovi kriminologije“

Što se tiče interesovanja za zločin, niz naučnih disciplina je pokušalo da odgovori na pitanje otkud tolika zainteresovanost ljudi za kriminalitet, ali čini se da socijalna patologija daje najpotpunije objašnjenje.

Ona sažima sve faktore interesovanja običnih ljudi za kriminalitet u četiri grupe:

1. emocionalno interesovanje
2. udar na osnovne društvene vrednosti
3. značajan ekonomski teret
4. izvor za bolje razumevanje ljudi

Nastavi čitanje „O interesovanju za zločin; Značaj naučne perspektive“