Pravnik

Osnovni pojmovi

• Kriminalni fenomen – najopštiji pojam i služi kao zajednički naziv koji obuhvata delo, njegovog učinioca, žrtvu, kriminalitet i reakciju do koje takva ponašanja dovode.
• Zločin – pojedinačno kriminalno ponašanje, uobičajeno akt kojim se krši krivični zakon.
• Kriminalitet – ukupnost svih zločina u određenom vremenu i prostoru.
  • Primarni kriminalitet je vršenje kažnjivog dela prvi put
    • prouzrokovan delovanjem različitih društvenih i psihičkih činilaca
  • Sekundarni kriminalitet je ponovno vršenje dela (kriminalitet povratnika)
    • značajan uticaj ima i proces socijalne kontrole koji ima ulogu pojačivača
• Socijalna devijacija – kršenje jedne društvene norme ponašanja na koje se reaguje neformalno. Može biti primarna i sekundarna. Ukupnost pojavnih oblika socijalnih devijacija, uzroci, sprečavanje i lečenje takvih ponašanja predmet su socijalne patologije.
• Delinkvencija – ukupnost u pravnom sistemu zabranjenih dela – delikata (krivična dela, prekršaji, privredni prestupi i disciplinske krivice). Delikte proučava kazneno pravo koje se razlikuje od krivičnog koje proučava krivična dela.
  • Prekršaji – protivpravna ponašanja kojima se vređa javni poredak. Nemaju crtu društvene opasnosti pa ne spadaju u kriminalitet.
  • Privredni prestupi su delikti kojima se narušavaju pravila o poslovanju privrednih subjekata.
  • Maloletnička delinkvencija
    • U užem smislu podrazumeva ponašanje dece i maloletnika koja su kažnjiva u krivičnim zakonima i koja bi da su izvršena od punoletnih bila označena kao kriminalitet.
    • U širem smislu podrazumeva teškoće u vaspitanju i sitna kažnjiva dela mladih koja se pojavljuju kao tipični mladalački bunt protiv sveta odraslih; ranije se upotrebljavao termin preddelinkvencija ali se u novije vreme insistira na napuštanju tog termina
• Za označavanje lica čije je ponašanje sud u zakonom uređenom postupku postoje dva izraza:
  • Kriminalac – lice koje karakteriše kriminalna karijera, koju vezujemo za učvršćivanje kriminalnog identiteta i habituelni karakter kriminalne aktivnosti. Predstavlja zločinački tip. Autori pravih najtežih krivičnih dela
  • Prestupnik – lice čije delo je plod situacionih činilaca.
• Kriminalizacija kao izraz upotrebljava se u dva značenja
  • Kriminogeneza ili individualna kriminalizacija je proces nastajanja kriminalca čija je završnica vršenje zločina od strane tog lica.
  • Socijalna kriminalizacija – krivično pravni proces u kome od društva određeni subjekti (organi pravosuđa) ponašanje pojedinca označavaju kao kriminalno.
• Žrtva zločina – osoba, organizacija ili pravni poredak koji su ugroženi, povređeni ili uništeni krivičnim delom.
  • Viktimizacija – proces u kome neko ili nešto postaje žrtva
  • Viktimitet – ukupnost kriminalnih viktimizacija u određenom vremenu i prostoru
• Neformalna socijalna kontrola – skup mera kojima društvo svoje članove podstiče na konformizam
• Formalna socijalna kontrola – delatnost zvaničnih organa krivično pravnog progona koji zakonske norme stvaraju, tumače i primenjuju.

Termin „zločin“ može mnogima izgledati kao zastareo jer se uz izuzetke ređe koristi.

Ne može se odreći da izraz u sebi ima defamirajući karakter što još više važi za termin zločinac.

Ipak, upotreba izraza zločin ima puno opravdanje:

• potreba preispitivanja opravdanosti inkriminisanja jednog broja u krivičnim zakonima previđenih dela neznatne društvene opasnosti – bagatelni kriminalitet
• žigošući karakter se ne može potpuno izbeći  ali žigosanje može imati i izvesni preventivni uticaj, bar na neke kategorije potencijalnih učinilaca

Potrebno je potražiti sinonime izrazu zločin. Zločin nije delikt a posebno ne devijacija. Mogli bi se kao sinonimi koristiti krivično delo i kriminalno ponašanje.