Racija predstavlja munjevitu policijsku akciju, kojom se preduzima opsežna blokada određenih većih prostora i površina radi identifikovanja svih lica zatečenih na tom prostoru te lišavanje slobode pronađenih osumnjičenih lica ili određene kategorije lica (prostitutke, švercere…)

• vid masovnog reagovanja organa unutrašnjih poslova
• protiv određenih ili nepoznatih učinilaca za koje postoji osnovana sumnja da su deo poznate kriminalne grupacije
• preduzima se na osnovu prijema obaveštenja da se na određenom mestu često ili u neko uobičajeno vreme skupljaju ili nalaze tražene osobe

U toku racije sva zatečena lica se legitimišu, a lica koja se zadržavaju i lišavaju slobode su:

• poimenično određena lica tj. lica za kojim se traga
• lica koja ne poseduju lične isprave ili poseduju sumnjive isprave
• lica kod kojih postoji indicija da su u vezi sa nekim krivičnim delom
• lica koja nelegalno poseduju vatreno oružje
• lica koja poseduju sredstva izvršenja krivičnog dela
• lica koji su kupci ukradenih stvari
• prikrivači učinjenog kr. dela i učinilaca

Pripremanje racije podrazumeva potpunu tajnost u svim njenim fazama, kao i intenzivno izviđanje mesta koje treba blokirati.

Osnovni uslov za uspešnu realizaciju racije je iznenadno preduzimanje i po potrebi maskiranje službenih lica. 

Zaseda predstavlja operativno-taktičku meru koja se sastoji u prikrivenom rasporedu službenih lica organa unutrašnjih poslova, na onim mestima gde bi se prema osnovnim očekivanjima, mogli naći učinioci krivičnih dela ili druga lica povezana sa krivičnim delom.

Osnovni ciljevi postavljanja zasede su:

• zaticanje osumnjičenih prilikom izvršenja krivičnog dela ili prilikom pripreme za izvršenje kr. dela;
• tajno sačekivanje osoba koje su u bekstvu;
• sprečavanje ilegalnih prelazaka državne granice;
• hvatanje i lišavanje slobode određenih lica;
• utvrđivanje identiteta sumnjivih osoba

Osnovne osobine zasede jesu organizovanost i tajnost.

Svi učesnici u zasedi moraju u svakom trenutku da tačno znaju svoj zadatak u okviru planom napravljene podele rada. Efikasnost zasede često zavisi i od tehničke opremljenosti operativaca koji zasedu realizuju (npr. primena aparata za noćno osmatranje prilikom realizacije noćne zasede).

S obzirom na raspored službenih lica, zasede mogu da budu:

1. čelna (frontalna)
   • ljudstvo raspoređeno približno u pravoj liniji
   • okrenuto prema smeru iz kog se očekuje dolazak lica zbog kog je zaseda postavljena
   • rukovodilac se nalazi i sredini formirane zasede
2. paralelna
   • ekipa podeljena na dva dela raspoređena u dve paralelne linije tako da su ljudi okrenuti jedni prema drugima
3. polukružna (potkovična)
   • postavlja se na otvorenom prostoru kada je poznat očekivani pravac kretanja osumnjičenog.
   • članovi ekipe su poređani u obliku polukruga, tako da je otvor prema smeru iz kog se očekuje nailazak osumnjičenog
4. kružna
   • opkoljenje osumnjičenog
   • postavlja se kada je poznat širi prostor u kome se osumnjičeni nalazi, ili na mesto na kome se očekuje dolazak osumnjičenog ali nije poznat smer kojim ce na to mesto doći

Hvatanje osumnjičenog (lišenje sobode) se preduzima kada su ispunjeni zakonski osnovi za preduzimanje te radnje kao i kada se proceni da je to opravdano u kriminalističko-taktičkom smislu.

• velika opreznost prilikom izvođenja ove aktivnosti
  • česte greške su prekasno ali i prerano lišenje slobode
• najpre odrediti momenat hvatanja učinioca
• odrediti i mesto na kome se može pronaći i lišiti slobode

Ako je osumnjičeni u bekstvu, potrebno je postaviti pretpostavke o mogućim mestima gde se krije, uzimajuci u obzir njegovo materijalno stanje, poznate navike i sklonosti, veze sa saradnicima, rođacima. Traženje osumnjičenog koji se krije ili je u bekstvu odvija se kroz tri faze:

• prva faza
  • prikupljanje obaveštenja od lica za koja postoji saznanje da poseduju informacije o mestu boravka osumnjičenog,
  • posete rođacima, prijateljima i drugim osobama za koje se smatra da bi mogli biti u kontaktu sa osumnjičenim
• druga faza – organizovanje prismotre i praćenja lica za koja je verovatno da održavaju vezu sa osumnjičenim
• treća faza – postavljanje zasede na mestima gde bi se, prema pribavljenim informacijama, mogao naći osumnjičeni

Osumnjičeni koje je potrebno uhvatiti dele se na dve osnovne kategorije:

1. oni za koje se osnovano pretpostavlja da neće pružiti otpor
2. oni koji se smatraju opasnim i za koje postoji verovatnoća da će pružiti otpor
   • oni se hvataju iznenada, na prepad, od strane najmanje dva operativna službenika organa unutrašnjih poslova
   • uhvaćeni se brzo i efikasno pretresa, po potrebi veže lisicama i velikom brzinom transportuje službenim vozilom do prostorija organa unutrašnjih poslova

Vezivanje se obavezno vrši

• kada je opasan kriminalac zatečen u vršenju krivičnog dela
• ukoliko je naoružan
• ako je ranije pokušavao da pobegne,
• ukoliko određene indicije ukazuju na moguće bekstvo,
• kada se sprovođenje kriminalca vrši nocu ili
• ako se obavlja na terenu pogodnim za bekstvo

Praćenje predstavlja

• operativnu kriminalističku meru
• sastoji se u tajnom sleđenju određenih lica u kretanju i u neprimetnom posmatranju tih lica
• u cilju zapažanja i registrovanja svih okolnosti koje su značajne za razjašnjavanje konkretnih krivičnih slučaja

Praćenjem se ostvaruju sledeći ciljevi:

• prikupljanje osnovnih podataka o osobi koja je objekt praćenja;
• utvrđivanje identiteta sumnjivih osoba bez legitimisanja;
• upoznavanje okoline u kojoj osumnjičeni živi uz zapažanje svih drugih sumnjivih osoba koje su povezane sa osumnjičenim;
• otkrivanje tajnih skloništa i skrovišta osumnjičenih;
• utvrđivanje eventualnih priprema osumnjičenih za izvršenje novog kr. dela;
• hvatanje učinilaca prilikom izvršenja kr. dela;
• utvrđivanje i korišćenje najpogodnijeg trenutka za pretres stana i drugih prostorija

Postoji više vrsta praćenja, koja se mogu podeliti u više grupe:

1. podela prema subjektu koji ga realizuje
   • ovlašćeno službeno lice ili dobronamerni građanin ili saradnik policije
2. podela prema načinu na koji se vrši
   • praćenje pešačenjem ili praćenje nekim prevoznim sredstvom
3. podela prema prostoru u kome se preduzima
   • praćenje u otvorenom ili praćenje u zatvorenom prostoru

Osnovni uslov uspešno izvedenog praćenja je njegova tajnost, tj. neprimetnost ili neuočljivost.

• zahteva prethodnu kvalitetnu obavljenu pripremu
  • detaljno upoznavanje ličnosti koju treba pratiti, njegove navike, krug osoba među kojima se kreće

Praćenje se obustavlja kada se ostvari svrha njegovog preduzimanja, ali i u situaciji kada je uočeno od strane praćenog lica, mada se tada može po potrebi i nastaviti.

Prismotra je

• operativna kriminalistička radnja
• koja se ogleda u tajnom posmatranju i nadziranju određenih lica ili određenih prostora
• u cilju pribavljanja informacija o ponašanju nadziranih lica, njihovom identitetu ili prisustvu određenih osoba na posmatranim mestima

Prismotrom se ostvaruju različiti ciljevi, među kojima su najznačajniji:

• pronalaženje lica za kojim se traga
• sticanje uvida u životne i profesionalne navike osumnjičenih
• prikupljanje podataka o njihovom ponašanju
• otkrivanje saučesnika ili prikrivača u izvršenom kr. delu

Prismotra se često preduzima u dužem vremenskom periodu. Prismotru, kao i praćenje, treba u najvećoj mogućoj meri prilagoditi svim okolnostima u kojima se ona obavlja. 

Informativni razgovori koje sa građanima obavljaju službena lica organa unutrašnjih poslova su neformalne prirode i bez procesne vrednosti, tako da njihovi rezultati po pravilu ne mogu da imaju dokazni značaj u postupku, ali imaju ogromnu važnost za prikupljanje informacija i pronalaženje dokaza.

Vođenje razgovora se može obaviti: 

• na mestu događaja u toku vršenja uviđaja ili neposredno po njegovom okončanju
  • veliki operativni značaj jer je moguće da se prilikom izlaska na licu mesta tu zateknu očevici i drugi potencijalni svedoci
• pozivanjem građana
  • pozeljno je i naknadno pozvati lica sa kojima je već obavljen informativni razgovor radi eventualnog prikupljanja novih podataka
• razgovorom sa pritvorenicima
• razgovorom sa licima koji se nalaze na izdržavanju kazne zatvora ili druge kr. sankcije
  • prilikom vođenja informativnog razgovora sa licima lišenim slobode, veoma je važna prethodna priprema i temeljno izučavanje ličnosti sagovornika
  • posebno je važno da se ovim licima ne daju nikakva lažna obećanja o mogućem smanjenju njihove kazne ili oslobađanje od nje

Uspešno vođenje informativnog razgovora podrazumeva kvalitetne pripreme i utemeljenu procenu da li se radi o potencijalnom svedoku, oštećenom, žrtvi ili osumnjičenom, i prilagođavanje kriminalističko-tehničkom pristupu.

Ispitivanje građana odvija se u tri dela:

1. uvod
   • gde se građaninu objašnjava razlog vođenja razgovora sa njim
2. slobodno pripovedanje
   • građanin se pušta da svojim rečima slobodno ispriča sva svoja zapažanja o događaju
3. ispitivanje
   • čime se otklanjaju sve nejasnoće uočene prilikom prethodne faze i preciziranje i proveravanje već pruženih obaveštenja

Pretresanje je važna krivičnoprocesna radnja koja se najčešće obavlja u toku istrage.

• formalni uslov
  • vrši se na osnovu odluke suda koji je donosi u obliku naredbe, koja mora biti u pisanoj formi i obrazložena
• materijalni uslov
  • postojanje verovatnoće da će se pretresanjem pronaći tragovi krivičnog dela ili predmeti važni za krivični postupak
  • preduzima ukoliko je verovatno da će se na taj način pronaći tragovi krivičnog dela ili pronaći predmeti važni za krivični postupak

Po ZKP-u pretresanje se obavlja tokom dana ali se izuzetno može vršiti i noću.

Svako pretresanje odlikuje se nizom bitnih specifičnosti koje ga razlikuju u odnosu na sva druga pretresanja. Od velike važnosti je pripremanje pretresa. Međutim, mnogi slučajevi zahtevaju hitnost usled čega ne postoji vreme za temeljite pripreme.

Bitno je izraditi operativni plan koji se dobija odgovorom na 6 važnih pitanja:

• Šta ili koga tražiti?
• Kod koga tražiti?
• Kada tražiti?
• Kako tražiti?
• Gde tražiti?
• Sa kakvom opremom i koliko službenika tražiti?

Planom se rešavaju i bitna organizaciona taktičko-tehnička pitanja – kriminalistička logistika:

• vreme početka pretresanja,
• okvirno vreme trajanja pretresanja,
• broj ovlašćenih službenih lica koja će vršiti pretresanje sa zadacima svakog ponaosob
• tehnička sredstva – pribori i oprema za pretresanje
• eventualno korišćenje psa

Pribor se pre započinjanja pretresanja kompletira i u njega uglavnom spadaju:

• sredstva za pakovanje i obeležavanje pronađenih predmeta
• sredstva i oruđa za pretraživanje
• sredstva za osvetljavanje
• oprema
• oruđa za otvaranje brava
• oruđa za aktiviranje

Način pretresanja se najčešće određuje na samom mestu gde se vrši pretresanje, a on je u tesnoj vezi sa svrhom pretresanja, licem kod kog se vrši pretresanje i ostalim relevantnim okolnostima objekta pretresanja.

Složeno pretresanje s obzirom na količinu traženih stvari, veliki obim zahvaćenog prostora i teške uslove u kojima se obavlja, sprovodi kriminalistička ekipa sastavljena od odgovarajućeg broja ovlašćenih službenih lica različitih specijalnosti.

Grupno pretresanje je takvo pretresanje koje se u pogledu jedne krivične stvari vrši istovremeno, na više različitih mesta odnosno kod više lica. Ta mesta mogu biti na području jedne ili više opština, regiona pa čak i država.

Ponovljeno pretresanje je ponovno vršenje pretresa na istom mestu iz razloga što je prethodno pretresanje izvršeno površno, brzopleto ili neblagovremeno, ali i iz razloga što postoji mogućnost da se situacija izmenila nakon prethodnog pretresa. Može se ponoviti istog dana, sutradan, nakon nekoliko ili više dana.

Objekti pretresanja mogu biti lica i njihov prtljag, prostorije, prevozna sredstva i slobodan prostor.

Pretresanje stana i drugih prostorija je često sastavni deo kriminalističke aktivnosti usmeren ka otkrivanju, rasvetljavanju i dokazivanju krivičnih dela.

Pretraživanje slobodnog prostora je pretres na mestima kao sto su dvorišta, voćnjaci, njive, i drugi slobodni prostori. Na takvim mestima se najćešće sakrivaju leševi, delovi leševa i predmeti krivičnih dela. Vrši se tako što se pažljivo podeli na manje ili veće sektore, a sektori na kvadrate – mrežna podela prostora.

Pretresanje prevoznih sredstava je pretres u automobilima, autobusima, kamionima i ostalim motornim vozilima ali i delova i oprema vozila, iz razloga što poseduju konstrukcione šupljine koje se mogu iskoristiti za skrivanje.

Pretresanje lica se vrši ako je verovatno da će se pronači tragovi krivičnog dela ili predmeti važni za krivični postupak.

• način, tehnika i obim pretresanja zavise od personalnog i predmetnog aspekta
  • personalni – ko se pretresa
  • predmetni – šta se traži

Pretresanje odeće se vrši tako što se deo po deo skida sa pretresanog i pretražuje. Pošto su pažljivo pretraženi odeća, obuća i rublje, obavlja se pretraživanje tela koje započinje od glave ka stopalima.

O svakom pretresanju stana i drugih prostorija se pravi zapisnik koji potpisuje lice kod koga se ili na kome se vrši pretresanje, kao i lica cije je prisustvo obavezno. Prilikom pretresa se privremeno oduzimaju samo oni predmeti i isprave koji su u vezi sa svrhom pretresanja i svaki od njih se ponaosob unosi u zapisnik.

Rekonstrukcija je

• krivičnoprocesna (istražna), a istovremeno i kriminalistička radnja
• vrši se radi proveravanja izvedenih dokaza ili utvrđenja činjenica koje su od značaja za razjašnjenje stvari

U pogledu načina vršenja rekonstrukcije, ZKP predviđa da se ona sprovodi tako što će se ponoviti radnje ili situacije u uslovima pod kojima se prema izvedenim dokazima događaj odigrao, s tim da se ukoliko se prema iskazima svedoka određene radnje ili situacije različito objašnjavaju, rekonstrukcija će se obaviti za svaki od njih ponaosob.

Pri tom se mora voditi računa o predviđenim uslovima, a to su:

1. prostornoambijentalni uslovi
   • rekonstrukcija se vrši na mestu događaja čiji izgled treba što približnije da bude izgledu u vreme izvršenja krivičnog dela
2. vremensko-meteorološki uslovi
   • rekonstrukcija se obavlja u isto doba dana i godine, pod sličnim atmosferskim i drugim vremenskim prilikama kao one što su vladale u vreme izvršenja krivičnog dela
3. ostali taktičko-tehnički uslovi
   • u toku rekonstrukcije se upotrebljavaju ista sredstva i predmeti kojima je izvršeno krivično delo

Rekonstrukcija ima i svoj etički sadržaj

• njome se ne vređa javni red i moral i ne dovodi se u opasnost život ili zdravlje ljudi

U izuzetnim situacijama, rekonstrukcija se može vršiti i na specijalno konstruisanim maketama u veštačko stvorenom i proporcionalno umanjenom ambijentu.

Rekonstrukcijom se ostvaruju različiti ciljevi od kojih su najvažniji:

1. da se isprave propusti učinjeni prilikom vršenja uviđaja kao i da se otklone protivurečnosti i nelogičnosti nastale usled nestručnog i površnog uviđaja;
2. da se utvrdi način izvršenja dela kada se to nije moglo postići samo prilikom vršenja uviđaja;
3. da se potvrdi odbrana okrivljenog ili da se proveri i dokumentuje tačnost njegovog priznanja;
4. da se proveri tačnost iskaza oštećenog i svedoka u pogledu okolnosti za mesto izvršenja krivičnog dela;
5. da se provere nalaz i mišljenje veštaka ili da mu se obezbede povoljni uslovi za vršenje veštačenja

Rekonstrukcija se mora unapred pripremiti tako što će javni tužilac u predistražnom postupku ili sudija u daljem toku krivičnog postupka sprovesti pripremne radnje, a to su:

• identifikacija mesta i korišćenje zapisnika o uviđaju i njegovi prilozi, na osnovu čega postavlja sve predmete na mestu događaja u odgovarajućem položaju;
• provera da li su ispunjeni svi potrebni uslovi za obavljanje rekonstrukcije;
• postavljanje svih učesnika u krivičnom delu na odgovarajućem mestu

Nakon pripremnih radnji, pristupa se rekonstrukciji gde sudija što manje interveniše i utiče kako bi se što realnije veštački ponovilo i pokazalo izvršenje krivičnog dela. 

Kriminalistički eksperiment je

• svesno i plansko uvođenje nekih novih činjenica u sporno činjenično stanje
• preduzimanjem određenih radnji ili izlaganjem dejstvu određene okolnosti
• u cilju utvrđivanja novih dokaza, proveravanja postojećih dokaza kao i prikupljanja svih relevantnih informacija
• radi otkrivanja uslova i uzroka nastanka krivičnog dela

Kriminalistički eksperimenti se mogu klasifikovati u tri grupe:

1. eksperimenti za utvrđivanje mogućnosti da se izvrši određena radnja
   • pri čemu se proveravaju fizičke sposobnosti, veštine i druge sposobnosti nekog lica
2. eksperimenti za određivanje mogućnosti da se vide, čuju ili na drugi način uoče određene činjenice;
3. eksperimenti za utvrđivanje uzajamnog položaja i uzajamnog delovanja nekog mehanizma i za razumevanje i utvrđivanje načina stvaranja i nastanka određenih tragova

Uviđaj je

• sistem raznovrsnih kriminalističkih radnji
• kojima se na mestu događaja opažaju (neposredno ili posredno) sve bitne okolnosti nastupelog događaja
• te se pronalaze i stručno obrađuju tragovi i predmeti uz misaonu rekonstrukciju krivičnog događaja
• a u cilju prikupljanja i registrovanja svih kriminalistički relevantnih informacija
• radi razjašnjenja krivičnog događaja i prikupljanja dokaza

Uviđaj se preduzima kada je za utvrđivanje ili razjašnjenje kakve važne činjenice u krivičnom postupku potrebno neposredno opažanje.

• zakonom se upućuje na određenu procenu od strane nadležnog organa da u konkretnoj situaciji treba preduzeti uviđaj jer se na taj način može doći do značajnih informacija
• prikupljanje  materijalnih dokaza i informacija koje mogu biti od značaja u rešavanju krivičnog dela

Uviđaj ima dualistički karakter (krivičnoprocesni i kriminalistički), pa se cilj vršenja uviđaja može izraziti na dva načina:

1. na bazi njegove krivičnoprocesne forme
   • odnosi se na utvrđivanje ili razjašnjenje neke važne činjenice u postupku
2. na osnovu kriminalističke sadržine uviđaja
   • ogleda se u nastojanju da se na određenom prostoru i u određenom vremenu prikupi što veći broj podataka koji bliže razjašnjavaju krivično delo omogućujući njegovo dokazivanje, otkrivanje i identifikovanje učinioca

U procesnom smislu, predmet uviđaja mogu biti lica, stvari i prostor.

• pod uviđajem prvenstveno podrazumeva mesto krivičnog događaja, koje je znatno šire obuhvaćeno
  • mesto izvršenja gde je učinilac preduzeo radnju izvršenja ili propustio njeno izvršenje
  • mesto gde je posledica nastupila
  • kod pokušaja i pripremanja mesto gde je prema umišljaju učinioca trebala da nastupi posledica kao i sva ona mesta gde se mogu naći tragovi i predmeti krivičnog dela

Opšta kriminalistička pravila za vršenje uviđaja odnose se na:

1. organizaciju uviđajnih organa (preventivno-pripremne aktivnosti)
2. opšta pravila upotrebe tehničkih sredstava i metoda prilikom sprovođenja uviđaja
3. opšta kriminalističko-taktička pravila za sprovođenje uviđaja

Organizacija uviđajnih organa

• uviđajni organ je genusni pojam za određivanje subjekta koji je nadležan za sprovođenje uviđaja
  • po ZKP, to mogu biti javni tužilac ili policija
• prethodna organizacija uviđajnog organa je od vitalnog značaja kada je reč o kvalitetnom sprovođenju uviđaja gde se uviđaj posmatra kao jedna od najvažnijih mera koja zahteva hitno reagovanje uz temeljit, sistematski i planski pristup
  • podrazumeva
    • organizovanje i funkcionisanje stalnih dežurstava
    • formiranje specijalizovanih ekipa za vršenje uviđaja
    • organizovanje sistema veza, javljanja i obaveštenja
    • obezbeđenje tehničke opreme
    • preventivno organizovanje odgovarajućih sredstava u slučaju potrebe da se obave nužne intervencije
    • držanje u pripravnosti službenih pasa
    • raspolaganje dovoljnim brojem vozila
• ekipa za vršenje uviđaja treba da bude kadrovski dobro sastavljena
  • da u njenom sastavu pored javnog tužioca ili nadležnog policajca budu i kriminalistički tehničari, operativci organa unutrašnjih poslova, fotografi i snimatelji, lekari sudske medicine

Opšta pravila upotrebe tehničkih sredstava i metoda

• uloga tehničkih sredstava prilikom sprovođenja uviđaja je ogromna
• efikasnost i stručnost presudno utiče na dokaznu vrednost uviđaja
• kriminalistička tehnika spada u oblast koja se veoma brzo razvija
  • uviđajni organi moraju da budu u najvećoj mogućoj meri usklađeni sa novim tehničkim mogucnostima, i da ih brzo uvode u kriminalističku praksu
  • važno je da tehničari sa sobom nose kriminalističke tašne (nesesere) koje sadrže neophodne instrumente kriminalističke tehnike za rad na mestu događaja

Opšta kriminalističko-taktička pravila za sprovođenje uviđaja

• ova pravila ostvaruju svoju funkciju u izgradnji najefikasnijeg metoda otkrivanja, dokazivanja i razjašnjavanja krivičnih dela, a ta pravila su
  1. obezbeđenje mesta događaja
  2. sprovođenje uviđaja kroz faze
  3. zapisnik o uviđaju i njegovi kriminalistički prilozi

Obezbeđenje mesta događaja

• prethodi uviđaju i predstavlja neku vrstu “konzerviranja” zatečenog stanja do dolaska uviđajnog organa
• kriminalistički zahvat koji ima karakter hitne radnje, a sve radnje koje se tokom njega preduzimaju odnose se na
  • određivanje granica mesta događaja kako se tragovi i predmeti krivičnog dela ne bi oštetili ili izmenili;
  • lišenje slobode ili sprečavanje bekstva učinioca ukoliko je zatečen na mestu događaja;
  • ukazivanje medicinske pomoći ili organizovanje prevoza do najbliže zdravstvene ustanove povređenim žrtvama;
  • zadržavanje drugih lica koja su se našla na mestu događaja do dolaska istražnog sudije

Sprovođenje uviđaja kroz faze

• smatra se da je uviđaj složena radnja koja se mora odvijati kroz pojedine faze
  • Verbalno-informativna faza
    • prikupljaju se brojne kriminalistički relevantne informacije verbalnim putem, koje se vrši kroz razgovor sa službenim licima koja su obezbeđivala mesto događaja i preko vođenja informativnih razgovora
  • Statička faza
    • uviđaj se prvo vrši na način na koji se ne remeti i ne menja zatečeno stanje na mestu događaja
    • prvenstveno se preduzima pažljiv, metodičan i sistematski pregled
    • poznato pravilo “prvo očima, pa rukama“
  • Dinamička faza
    • obavljaju se aktivnosti kojima je cilj fiksiranje, osiguranje i bezbedno pakovanje pronađenih tragova i predmeta
    • pronađeni predmeti se pomeraju sa mesta i iz polažaja u kojem su zatečeni u cilju detaljnog posmatranja i da bi se utvrdilo da li na njima postoje do tada neuočeni tragovi 

Zapisnik o uviđaju

• pisani dokument, sastavljen u zakonski predviđenoj formi
• sadrži sva zapažanja uviđajnog organa o činjenicama koje su tokom uviđaja utvrđene
• ne sme da obuhvata nikakva lična zapažanja, zasnovana na pretpostavkama ili predrasudama
• u zapisnik se ne unose zapažanja iz obavljenih informativnih razgovora
  • o njima se sastavlja službena beleška
• tri osnovna dela
  1. uvod: sadrži
     • naziv organa koji sprovodi uviđaj
     • pravnu kvalifikaciju dela povodom koga se uviđaj vrši
     • tačno vreme početka i završetka uviđaja
     • podatke o licima koji su učestvovali u uviđaju uz označenje njihovog svojstva
  2. opisni deo
     • najznačajniji deo zapisnika
     • sadrži činjeničnu esenciju na osnovu čega zapisnik ima značaj dokaza
     • opisuje se samo mesto događaja, radnje koje su preduzete tokom uviđaja i njihovi rezultati
       • sve radnje koje se unose u zapisnik moraju biti prema redosledu njihovog izvođenja
     • važno je i napomenuti sve promene koje su nastale na mestu događaja od momenta izvršenja dela pa do uviđaja
  3. završni deo: sadrži
     • potpise rukovodioca uviđaja i zapisničara
     • eventualne primedbe na sadržaj zabeleženog kao i na sam uviđaj od strane pojedinih učesnika
     • uz zapisnik se prilažu i prilozi (sačinjene fotografije, snimci, skice, crteži…)

Načini i izvori saznanja da se priprema kd, da je izvršeno krivično delo, ili da je individualno određeno lice koje ga je izvršilo su raznovrsni i brojni. Samim tim, uobičajena je sledeća podela:

1. Delatnost organa unutrašnjih poslova
2. Delatnost radnih organizacija, preduzeća i drugih asocijacija građana
3. Delatnost drugih državnih organa
4. Prijava oštećenog
5. Prijava građana (svedoka)
6. Anonimne i pseudonimne dostave
7. Samoprijavljivanje
8. Javno pogovaranje

Delatnost organa unutrašnjih poslova

• odvija se u procesu blagovremenog saznanja o činjenicama koje ukazuju ili dokazuju da je izvršeno krivično delo, odnosno na osnovu kojih se može utvrditi i pronaći učinilac krivičnog dela
• otkrivanje i rasvetljavanje krivičnih dela i učinioca, primenjujući adekvatne metode
• karakteristična operativna delatnost
  • između ostalog podrazumeva sprovođenje i korišćenje operativnih taktičkih mera i sredstava, pomoću kojih dolaze do početnih saznanja o krivičnim delima i njihovim učiniocima
• organizovanim, planskim i smišljenim postupanjem, neposredno zapažaju i na taj način dolaze do saznanja o krivičnom delu i učiniocu
• često službena lica ne mogu sve sama lično da vide, zbog čega se u svom delovanju orijentišu i na osnovu pomoći građana

Prijave kao izvor saznanja

• krivična prijava je jedan od čestih načina saznanja za krivična dela
  • svako obaveštenje dato u pismenom ili usmenom obliku, sa ciljem da se ukaže na postojanje krivičnog dela za koje se goni po službenoj dužnosti, ili da se pokrene krivično gonjenje
• podnose je ošteceni, državni organi, organizacije udruženog rada i svedoci
  1. prijava oštećenog
     • lice koje je oštećeno u krivičnom delu po pravilu samo podnosi prijavu za to delo
     • kod nekih krivičnih dela (npr. seksualni delikti), ovo je jedini način saznanja za učinjeno krivicno delo
     • oštećeni može prijavu podneti pismeno ili usmeno javnom tužiocu ili organu unutrašnjih poslova
  2. prijave organizacija udruženog rada (preduzeća)
     • prema ZKP ove organizacije su dužne da prijave krivična dela za koja sazna u vršenju službene dužnosti, bez obzira ko je krivičnim delom oštećen
     • ta organizacija javlja se kao podnosilac prijave za krivično delo
  3. prijava inspekcijskih službi
     • sve inspekcije su stručne službe koje u oblasti privrednog poslovanja vrše kontrolu i pri tom otkrivaju prekršaje, privredne prestupe i druga krivična dela za koja su dužna da ih prijave
  4. prijava zdravstvenih radnih organizacija
     • klinike, bolnice, dispanzeri, ambulante i službe hitne pomoći često su u prilici da saznaju za pojedinačne vrste krivičnih dela,  i obavezni su da ih prijave nadležnim organima bilo usmeno ili pismeno
  5. prijave građana
     • građani mogu biti očevici krivičnih dela ili na neki drugi način doći do saznanja o učinjenom krivičnom delu

Anonimne i pseudonimne dostave

• pismena obaveštenja čiji je podnosilac nepoznat
  • anonimna dostava je nepotpisana, a pseudonimna je potpisana izmišljenim imenom
• prema motivima iz kojih se podnose, mogu se podeliti na dobronamerne, zlonamerne i obmanjujuće
  • dobronamerne podnose dobronamerni građani u želji da obaveste nadležne organe o pripremama izvršenja krivičnog dela, o izvršenom krivičnom delu ili njegovom učiniocu
    • razlozi za anonimnost su različiti kao npr. strah od osvete, rodbinske veze, izbegavanje svedočenja pred sudom i sl.
  • zlonamerne podnose zlonamerni građani iz različitih motiva, kao npr. mržnja, ljubomora, osveta i sl.
  • obmanjujuće najcesce podnose izvršioci krivičnih dela ili njegovi saučesnici u želji da unesu dezinformaciju ili pogrešno usmere rad na rasvetljavanju izvršenog krivičnog dela
• u najvećem broju slučajeva dobronamerne dostave su istinite a zlonamerne i obmanjujuće su lažne
• nijedna dostava se ne sme smatrati verodostojnom i istinitom dok se ne proveri njena sadržina

Samoprijave

• pojedina lica se samoprijavljuju kao izvršioci krivičnih dela, što najčešće čine usmeno
• u pogledu verodostojnosti, samoprijave mogu biti istinite i lažne
  • istinite podnose pravi izvršioci
    • najčešće su to izvršioci koji su krivično delo učinili u afektnom stanju, iz nehata
    • ima i onih koji se prijave kao izvršioci jednog krivičnog dela kako bi na taj način sebe pokrili za druga izvršena krivična dela
  • neistinito se samoprijavljuju lica koja nisu izvršila krivično delo, već je to delo učinilo neko drugo lice
    • motivi se mogu svrstati u 2 grupe
      1. motivi kao što su ljubav prema pravom učiniocu zbog čega se preuzima odgovornost na sebe
      2. motivi niske pobude kao npr. blagost zakona prema maloletnicima, novčana nagrada i sl.

Javno pogovaranje

• pronošenje vesti o tome da je izvršeno neko krivično delo, ili da je individualno određeno lice izvršilo neko krivično delo za koje se goni po službenoj dužnosti
• može biti istinito, delimično istinito ili izmišljeno