Pravnik

Načini i izvori saznanja da se priprema kd, da je izvršeno krivično delo, ili da je individualno određeno lice koje ga je izvršilo su raznovrsni i brojni. Samim tim, uobičajena je sledeća podela:

1. Delatnost organa unutrašnjih poslova
2. Delatnost radnih organizacija, preduzeća i drugih asocijacija građana
3. Delatnost drugih državnih organa
4. Prijava oštećenog
5. Prijava građana (svedoka)
6. Anonimne i pseudonimne dostave
7. Samoprijavljivanje
8. Javno pogovaranje

Delatnost organa unutrašnjih poslova

• odvija se u procesu blagovremenog saznanja o činjenicama koje ukazuju ili dokazuju da je izvršeno krivično delo, odnosno na osnovu kojih se može utvrditi i pronaći učinilac krivičnog dela
• otkrivanje i rasvetljavanje krivičnih dela i učinioca, primenjujući adekvatne metode
• karakteristična operativna delatnost
  • između ostalog podrazumeva sprovođenje i korišćenje operativnih taktičkih mera i sredstava, pomoću kojih dolaze do početnih saznanja o krivičnim delima i njihovim učiniocima
• organizovanim, planskim i smišljenim postupanjem, neposredno zapažaju i na taj način dolaze do saznanja o krivičnom delu i učiniocu
• često službena lica ne mogu sve sama lično da vide, zbog čega se u svom delovanju orijentišu i na osnovu pomoći građana

Prijave kao izvor saznanja

• krivična prijava je jedan od čestih načina saznanja za krivična dela
  • svako obaveštenje dato u pismenom ili usmenom obliku, sa ciljem da se ukaže na postojanje krivičnog dela za koje se goni po službenoj dužnosti, ili da se pokrene krivično gonjenje
• podnose je ošteceni, državni organi, organizacije udruženog rada i svedoci
  1. prijava oštećenog
     • lice koje je oštećeno u krivičnom delu po pravilu samo podnosi prijavu za to delo
     • kod nekih krivičnih dela (npr. seksualni delikti), ovo je jedini način saznanja za učinjeno krivicno delo
     • oštećeni može prijavu podneti pismeno ili usmeno javnom tužiocu ili organu unutrašnjih poslova
  2. prijave organizacija udruženog rada (preduzeća)
     • prema ZKP ove organizacije su dužne da prijave krivična dela za koja sazna u vršenju službene dužnosti, bez obzira ko je krivičnim delom oštećen
     • ta organizacija javlja se kao podnosilac prijave za krivično delo
  3. prijava inspekcijskih službi
     • sve inspekcije su stručne službe koje u oblasti privrednog poslovanja vrše kontrolu i pri tom otkrivaju prekršaje, privredne prestupe i druga krivična dela za koja su dužna da ih prijave
  4. prijava zdravstvenih radnih organizacija
     • klinike, bolnice, dispanzeri, ambulante i službe hitne pomoći često su u prilici da saznaju za pojedinačne vrste krivičnih dela,  i obavezni su da ih prijave nadležnim organima bilo usmeno ili pismeno
  5. prijave građana
     • građani mogu biti očevici krivičnih dela ili na neki drugi način doći do saznanja o učinjenom krivičnom delu

Anonimne i pseudonimne dostave

• pismena obaveštenja čiji je podnosilac nepoznat
  • anonimna dostava je nepotpisana, a pseudonimna je potpisana izmišljenim imenom
• prema motivima iz kojih se podnose, mogu se podeliti na dobronamerne, zlonamerne i obmanjujuće
  • dobronamerne podnose dobronamerni građani u želji da obaveste nadležne organe o pripremama izvršenja krivičnog dela, o izvršenom krivičnom delu ili njegovom učiniocu
    • razlozi za anonimnost su različiti kao npr. strah od osvete, rodbinske veze, izbegavanje svedočenja pred sudom i sl.
  • zlonamerne podnose zlonamerni građani iz različitih motiva, kao npr. mržnja, ljubomora, osveta i sl.
  • obmanjujuće najcesce podnose izvršioci krivičnih dela ili njegovi saučesnici u želji da unesu dezinformaciju ili pogrešno usmere rad na rasvetljavanju izvršenog krivičnog dela
• u najvećem broju slučajeva dobronamerne dostave su istinite a zlonamerne i obmanjujuće su lažne
• nijedna dostava se ne sme smatrati verodostojnom i istinitom dok se ne proveri njena sadržina

Samoprijave

• pojedina lica se samoprijavljuju kao izvršioci krivičnih dela, što najčešće čine usmeno
• u pogledu verodostojnosti, samoprijave mogu biti istinite i lažne
  • istinite podnose pravi izvršioci
    • najčešće su to izvršioci koji su krivično delo učinili u afektnom stanju, iz nehata
    • ima i onih koji se prijave kao izvršioci jednog krivičnog dela kako bi na taj način sebe pokrili za druga izvršena krivična dela
  • neistinito se samoprijavljuju lica koja nisu izvršila krivično delo, već je to delo učinilo neko drugo lice
    • motivi se mogu svrstati u 2 grupe
      1. motivi kao što su ljubav prema pravom učiniocu zbog čega se preuzima odgovornost na sebe
      2. motivi niske pobude kao npr. blagost zakona prema maloletnicima, novčana nagrada i sl.

Javno pogovaranje

• pronošenje vesti o tome da je izvršeno neko krivično delo, ili da je individualno određeno lice izvršilo neko krivično delo za koje se goni po službenoj dužnosti
• može biti istinito, delimično istinito ili izmišljeno