Oznaka: Osnivački akt

Uslovi za postojanje društva i osnivački akt

16. avgusta 2026.

I ČETIRI BITNA SASTOJKA (USLOVA) ZA POSTOJANJE DRUŠTVA

Da bi ulagači stvorili privredno društvo i da bi ono pravno postojalo, neophodno je kumulativno ispunjenje sledeća četiri uslova:

  1. Izjava volje članova (vlasnika) u nameri stvaranja društva, koja mora biti izražena u njegovom osnivačkom aktu.
  2. Davanje uloga društvu, čime se stvara njegova imovina, odnosno kapital.
  3. Namera sticanja dobiti obavljanjem registrovane delatnosti društva.
  4. Registracija društva, čime se njegovo postojanje pravno ožvančava u javnosti.
  5. Pravna posledica: Ako bilo koji od ovih četiri bitna uslova izostane, društvo uopšte ne nastaje, odnosno nastupa zakonski razlog za njegov prestanak.

ISPITNO PITANJE: OSNIVAČKI AKT PRIVREDNOG DRUŠTVA

I POJAM I VRSTE OSNIVAČKOG AKTA

  • Pojam: Osnivački akt je pravni posao (izjava volje) kojim se jedno ili više lica (osnivača, ulagača) obavezuje da unošenjem svojih uloga stvori (osnuje) društvo njegovim upisom u registar.
  • Pravni karakter: Budući da je osnivački akt po svojoj prirodi građanskopravni posao, privredno društvo se smatra privatnopravnim subjektom, za razliku od javnopravnih subjekata (države, teritorijalnih jedinica, javnih agencija ili ustanova poput bolnica i muzeja) koji su predmet javnog prava.
  • Dve vrste osnivačkog akta prema broju osnivača:
    • Odluka o osnivanju: Donosi se kada se osniva društvo sa jednim članom (jednočlano društvo). To je jednostrani pravni posao koji se može opozvati sve do trenutka registracije društva, a nakon registracije se može ugasiti isključivo sprovođenjem postupka likvidacije.
    • Ugovor o osnivanju: Zaključuje se kada se osniva društvo sa više članova (višečlano društvo). Na njega se primenjuju opšta pravila ugovornog prava, a u svojoj suštini predstavlja ugovor o ortakluku koji proizvodi i obligacionopravne i statutarnopravne posledice jer vodi nastanku novog pravnog lica.

II USLOVI PUNOVAŽNOSTI OSNIVAČKOG AKTA

Da bi osnivački akt bio punovažan, pored opštih uslova za punovažnost ugovora (dopuštenost, određenost i mogućnost predmeta), mora da ispuni i sledeća tri posebna uslova kompanijskog prava:

1. Potpuna poslovna sposobnost osnivača

  • Osnivači moraju biti potpuno poslovno sposobni.
  • Stroga zabrana: Poslovno neosposobno lice (mlađi maloletnik) ili ograničeno poslovno sposobno lice (stariji maloletnik) nema pravo da bude osnivač društva.
  • Izuzetak od građanskog prava: Zakon izričito zabranjuje da osnivački akt potpiše zakonski zastupnik (roditelj ili staralac) poslovno neosposobnog lica u ulozi osnivača, iako je takvo zastupanje inače pravno valjano za obične poslove u građanskom pravu.

2. Stroga pismena forma i overa

  • Osnivački akt mora biti sačinjen u pismenoj formi.
  • Obavezna overa: Potpisi osnivača moraju biti overeni od strane javnog beležnika (ili suda u mestima gde nema javnog beležnika), čime akt dobija formu javne isprave.
  • Elektronska forma: Dozvoljena je i elektronska forma akta gde osnivač stavlja svoj elektronski potpis, a organ overava identitet svojim elektronskim potpisom i pečatom.
  • Zabrana elektronske forme: Elektronski oblik osnivačkog akta je strogo zabranjen kada je to u suprotnosti sa pravilima o prometu nepokretnosti (npr. kada osnivač ulog u društvo unosi u vidu zemljišta ili zgrade).

3. Propisana obavezna sadržina (Minimalni elementi)

Osnivački akt mora pod pretnjom ništavosti sadržati minimalne, zakonom taksativno nabrojane elemente:

  • Određenje osnivača (ime, adresa i matični broj).
  • Poslovno ime, sedište (adresa) i pretežna delatnost društva.
  • Ulog svakog pojedinačnog osnivača.
  • Osnovni kapital društva.
  • Udeo svakog osnivača u kapitalu.
  • Sistem upravljanja (za društva kapitala).
  • Posebno pravilo: Za pojedine forme društava zakon predviđa dodatne elemente (npr. sistem organa za DOO) ili izostavlja određene elemente (npr. ortačko društvo nema osnovni kapital). Pored minimalnih elemenata, osnivači su slobodni da unesu i druge, nebitne elemente kako bi detaljnije uredili odnose u društvu.

III PRAVNA PRIRODA OSNIVAČKOG AKTA

Osnivački akt ima dvostruku pravnu prirodu:

  • Obligacionopravno dejstvo: Svaki osnivač kao ugovornik preuzima uzajamnu obavezu prema drugim osnivačima da unese ugovoreni ulog i stvori društvo njegovom registracijom.
  • Statusnopravno dejstvo: Služi kao pravni osnov nastanka i postojanja privrednog društva kao novog pravnog subjekta, koji je pravno potpuno odvojen i različit od ličnosti svojih osnivača.

ISPITNO PITANJE: IZMENA I RASKID OSNIVAČKOG AKTA

I IZMENA OSNIVAČKOG AKTA

Kada je društvo osnovano, pravila o izmeni osnivačkog akta se znatno razlikuju u zavisnosti od organizacionog oblika društva:

1. Izmena kod ortačkog i komanditnog društva (Društva lica)

  • Pravilo: Osnivački ugovor se menja isključivo jednoglasnošću svih ortaka.
  • Zaštita prava komanditora: Iako komanditor u komanditnom društvu nema pravo učešća u upravljanju poslovima, on po zakonu ima pravo glasa o izmeni osnivačkog ugovora kako bi zaštitio svoja prava.
  • Forma izmene: Odluka o izmeni mora biti u pismenoj formi i moraju je potpisati svi ortaci.

2. Izmena kod društva s ograničenom odgovornošću i akcionarskog društva (Društva kapitala)

  • Društvo s ograničenom odgovornošću (DOO): Osnivački akt se menja odlukom skupštine koju donosi propisanom većinom glasova.
  • Akcionarsko društvo (AD): Osnivački akt se nakon osnivanja ne menja (služio je samo za osnivanje). Akcionarsko društvo umesto toga poseduje statut kojim se uređuju sva pitanja rada, a koji skupština menja odlukom propisane većine glasova.
  • Značaj pravila (Odstupanje od obligacionog prava): Izmena akta ili statuta većinom glasova skupštine (umesto jednoglasnosti svih) predstavlja posledicu njihove statusnopravne prirode. Jednoglasnost bi u društvima sa velikim brojem članova onemogućila brzo prilagođavanje tržištu i povećala rizik od propasti društva.
  • Forma izmene: Odluku o izmeni u pismenoj formi potpisuje isključivo predsednik skupštine. Potpisi na odluci o izmeni se overavaju samo ako je to izričito predviđeno osnivački akatom i upisano u registar (nema paralelizma forme sa donošenjem akta).

II RASKID OSNIVAČKOG AKTA

Ugovor o osnivanju višečlanog društva se tokom postojanja može raskinuti na dva načina:

1. Sporazumni raskid (Razvrgnuće društva)

  • Ugovornici mogu sporazumno raskinuti ugovor o osnivanju.
  • Stroga zabrana za AD i DOO: Sporazumni raskid ugovora o osnivanju kod akcionarskog društva i društva s ograničenom odgovornošću nije pravno moguć, jer odluku o njihovom prestanku može doneti isključivo skupština društva.

2. Jednostrani raskid (Istupanje i isključenje)

Dopušten je isključivo iz opravdanih razloga, kada se grubo vređaju prava i obaveze članova ili pravila rada društva:

  • Istupanje člana: Predstavlja otkaz ugovora koji istupajući član daje ostalim članovima. Zakon ne zahteva navođenje opravdanog razloga, a član obično istupa zbog povrede njegovih prava, neslaganja sa članovima ili želje da se povuče iz posla.
  • Isključenje člana: Predstavlja otkaz ugovora koji preostali članovi društva daju jednom članu jer on bitno povređuje svoje obaveze ili pravila društva.
  • Jednočlano društvo: Raskid odluke o osnivanju nije moguć, već osnivač vrši opoziv odluke donošenjem odluke o prestanku (likvidaciji) društva.