Lično ime je stalan naziv pojedinca odnosno fizičkog lica koji služi njegovom razlikovanju od drugih pojedinaca bez čega je život u zajednici nezamisliv.
- sastoji se od prezimena odnosno porodičnog imena, kojim se izražava pripadnost određenoj porodičnoj zajednici i imena u užem smislu, kojim se pojedinac individualizuje unutar porodične zajednice, a i inače
- obično se i ime i prezime sastoji od po jedne reči
- u slučaju da se ime ili prezime sastoji od više reči obavezu da se u matičnu knjigu upiše i ime prezime kojim će se dete služiti u pravnom životu i obavezu deteta da se u pravnom životu služi tako izabranim ličnim imenom
- određuju roditelji sporazumno
- dete dobija prezime prema prezimenu jednog ili oba roditelja
- kad su im prezimena različita, zajedničkoj deci moraju odrediti isto prezime
- roditeljima se zabranjuje da detetu daju pogrdno ime, ime kojim se vređa moral ili je u suprotnosti sa običajima i shvatanjima sredine
- ime određuje organ starateljstva ako roditelji nisu živi, nisu poznati, ako u zakonom određenom roku nisu odredili ime detetu, ako ne mogu da postignu sporazum o imenu, ako odrede pogrdno ime, ime kojim se vređa moral ili ime koje je u suprotnosti sa običajima ili shvatanjima sredine
- prezime takođe određuje organ starateljstva ako roditelji nisu živi, nisu poznati ili ne mogu da postignu sporazum o imenu
- prezime se detetu može promeniti utvrđivanjem materinstva odnosno očinstva kao i osporavanjem materinstva odnosno očinstva
- usvojenom detetu se može promeniti prema prezimenu jednog ili oba usvojitelja
- posle prestanka usvojenja, dete može uzeti svoje prezime
- stupanje u brak može ali i ne mora imati za posledicu promenu prezimena, što zavisi od sporazuma supružnika, koji u tom pogledu mogu izabrati jednu od više mogućnosti:
- da svako zadrži svoje ranije prezime
- da za zajedničko uzmu prezime jednog ili drugog
- usvojenom detetu se može promeniti prema prezimenu jednog ili oba usvojitelja
- da svako uzme prezime onog drugog i tome doda svoje
- po prestanku braka supružnik može zadržati prezime koje je nosio u braku ili uzeti ono koje je imao pre stupanja u brak
- građanin ima pravo da promeni lično ime, u celosti ili samo ime ili samo prezime ako je navršio 15 godina i sposoban je za rasuđivanje
- ako je dete navršilo 10 godina i sposobno je za rasuđivanje može dati saglasnost s promenom ličnog imena
- neće se odobriti
- promena licu protiv koga se vodi krivični postupak za izbegavanja zakonom utvrđenih obaveza
- promena u pogrdno ime ili prezime
- promena u ime ili prezime kojim se vređa moral ili koje je u suprotnosti sa običajima i shvatanjima sredine
- promena prezimena maloletnog lica ako bi se novo prezime razlikovalo od prezimena njegovih roditelja ili usvojioca
- zahtev za promenu ličnog imena
- podnosi se opštinskoj upravi na čijem području podnosilac zahteva ima prebivalište odnosno boravište
- ako prihvati zahtev, mora da obavesti nadležnog matičara radi upisa promene ličnog imena
- žalbu protiv rešenja o odbijanju podnosilac može izjaviti ministarstvu nadležnom za porodičnu zaštitu u roku od 15 dana od dana prijema rešenja
- zaštita prava na lično ime
- može se povrediti
- sprečavanjem i ometanjem vršenja prava na lično ime
- osporavanjem prava na lično ime
- iskrivljavanjem ličnog imena
- neovlašćenom upotrebom ličnog imena
- štiti se u parničnom postupkom zahtevom od suda da
- utvrdi postojanje prava da se služi ličnim imenom
- naredi uklanjanje, uništenje ili preinačenje predmeta kojima je izvršena povreda prava
- zabrani dalje vršenje ili ponavljanje radnje kojom se povređuje pravo
- dosudi naknadu materijalne ili nematerijalne štete
- dosudi deo dobiti ostvarene upotrebom ličnog imena
- ako imalac prava na lično ime umre posle završene povrede, zaštitu mogu zahtevati
- lice koje je umrli odredio da se stara o zaštiti njegovog imena, supružnik, dete i roditelj umrlog
- pristanak za upotrebu imena
- imalac može i uz naknadu dati pristanak za upotrebu svog ličnog imena u dopuštene svrhe
- za upotrebu prezimena potreban je pristanak i drugih lica na koja se imaočevo prezime odnosi ako bi upotrebom bilo povređeno pravo tih lica
- pristanak dat za jednu upotrebu, za određeni način upotrebe ili upotrebu u određenu svrhu ne smatra se pristankom za ponovljenu upotrebu, na drugi način ili upotrebu u drugu svrhu
- ako je zadržao pravo da pristanak za uporebu ličnog imena opozove, opozivom pristanak prestaje
- i kada nije zadržao pravo na opoziv, može pristanak opozvati ako bi upotreba s obzirom na okolnosti slučaja škodila znatno njegovim interesima a on to nije mogao predvideti
- oštećeni ima pravo na naknadu štete prouzrokovanu opozivom pristanka
- i kada nije zadržao pravo na opoziv, može pristanak opozvati ako bi upotreba s obzirom na okolnosti slučaja škodila znatno njegovim interesima a on to nije mogao predvideti
- može se povrediti
- podnosi se opštinskoj upravi na čijem području podnosilac zahteva ima prebivalište odnosno boravište
Pravna priroda prava na ime
- ono je lične prirode (neimovinsko i neprenosivo)
- stiče se upisom u matične knjige
- nezastarivo je
- deluje prema svim trećim licima
- svako je dužan da se služi ličnim imenom
- u isto vreme i obaveza zbog svog javnopravnog značaja
Državljanstvo je pripadnost pojedinca domaćeg državljanina određenom državnopravnom poretku.
- ogleda se u obavezama prema državi i u tome što su mu formalnopravno dostupna sva prava koja taj pravni poredak poznaje
- neka prava se stiču automatski rođenjem ili određenim uzrastom, a druga pod opštim uslovima jednakim za sve
Lica koja nemaju status domaćih državljana, bilo da su strani državljani ili apatridi (lica bez državljanstva) nazivaju se strancima.
- Sa gledišta dostupnosti strancima, u svim zemljama prava se dele u tri grupe
- prava koja su podjednako dostupna domaćim državljanima i strancima na domaćoj teritoriji
- prava relativno rezervisana za domaće državljane, koja stranci mogu sticati pod određenim uslovima
- da su stalno nastanjeni na domaćoj teritoriji
- prava koja su isključivo vezana za domaće državljane i koja stranci nikako ne mogu sticati
- slučaj sa aktivnim biračkim pravom ili pravom svojine na nepokretnostima
U federativnim državama pored državljanstva federacije (saveznog) postoji i državljanstvo federalne jedinice (članice federacije), sa prevagom jednog ili drugog, a u jednom broju zemalja ova državljanstva se stiču istovremeno i nijedno se ne smatra glavnim.
Prebivalište je zakonsko sedište fizičkog lica, mesto u kojem je ono u očima zakona stalno prisutno, bez obzira da li trenutno ili povremeno faktički boravi negde drugde.
- nadležnim službama se tako omogućava uredno dostavljanje odluka, obaveštenja..
- stvaraju se pretpostavke za funkcionalniju organizaciju mnogih službi i poslova
- građanima se omogućuje da pronađu lice s kojim su u pravnom odnosu
- samom građaninu da bude obavešten i da se obavesti o pitanjima koja se tiču njegovih interesa
- vlastima da organizuju primenu sankcija i izvršavanje obaveza prema državi (služenje vojske, plaćanje određenih poreza)
Dok se državljanstvom vezuje za jedan od mnogih državnopravnih poredaka, putem prebivališta pojedinac se pravno vezuje za određeno mesto, i tako ostvaruje njegova potpunija individualizacija, mada time ona još nije konkretizovana.
Prema zakonskoj definiciji prebivalište je mesto u kome se građanin nastanio sa namerom da u njemu stalno živi, a boravište mesto u kome privremeno boravi van svoga prebivališta.
- potrebna je i namera da se u njemu stalno živi,
- namera življenja se ispoljava formalno – kroz prijavu nadležnim vlastima, i posredno kroz zasnivanje raznovrsnih životnih odnosa
- porodičnih, društvenih, profesionalnih, ekonomskih
- nema bližih odredaba o tome koja se od ovih životnih sfera odnosa i interesa treba smatrati odlučujućom
- faktičko pitanje prepušteno oceni prakse i teorije
- stanovanje sa svojom porodicom u istom mestu je ona mera i kvalitet koji su dovoljni za kvalifikaciju prebivališta
- namera življenja se ispoljava formalno – kroz prijavu nadležnim vlastima, i posredno kroz zasnivanje raznovrsnih životnih odnosa
Promena prebivališta vezana je po našem pravu za dvostruku zakonsku obavezu
- odjavu ranijeg prebivališta koja se mora izvršiti pre napuštanja mesta prebivališta
- prijavu novog, u roku od 8 dana „od dana nastanjenja“
- novo prebivalište se zaniva faktičkim nastanjenjem u drugom mestu, praćenim namerom da se u njemu stalno živi
U našem pravu građanin može imati samo jedno prebivalište
- u nemačkom pravu domicil može istovremeno biti u više mesta
- usvojen oslabljen i u isto vreme širi pojam prebivališta sa elementima boravišta
Matične knjige su javne knjige koje sadrže podatke od značaja za pravni položaj fizičkih lica ili javne knjige o ličnim stanjima građana.
- organizovane su po užim tzv. matičnim područjima
- određuje skupština opštine za svako naseljeno mesto zasebno
- vodi ih ovlašćen radnik odnosno matičar koji upisuje činjenice i podatke koji su mu prijavljeni, odnosno koje sadrži akt nadležnog organa
- on je dužan da upis izvrši bez odlaganja, da izvršeni upis pročita licu koje prijavljuje činjenicu, odnosno svedocima, i da to potvrdi u knjizi
- upis potpisuje lice koje je prijavilo činjenice, svedoci i matičar
- greške koje je primetio pre zaključenja upisa matičar može sam ispraviti, a naknadne ispravke upisa mogu se vršiti samo na osnovu odluke nadležnog organa
- karakter javnih knjiga ogleda se u tome što imaju dokaznu snagu javnih isprava i što pravo uvida u njih imaju sva pravno zainteresovana lica
- svakom zainteresovanom mora se na njegov zahtev izdati izvod odnosno uverenje o podacima koje sadrže
- prema vrsti činjenica odnosno podataka koji se u njih upisuju, postoje matične knjige rođenih, venčanih i umrlih
