Svaka kriminalistička akcija, u pretkrivičnom ili krivičnom postupku, u operativnom ili procesnom obliku, podrazumeva izvođenje aktivnosti sa što manjim utroškom vremena, snage i sredstava. Bez detaljnog planiranja nije moguce sprovesti svestrano i kompletno istraživanje krivičnog događaja, njegovog razjašnjenja, niti otkrivanje i identifikovanje učinioca, jer bi se u suprotnom sve aktivnosti odvijale spontano i stihijski, uz veliki uticaj slučajnosti.
Planiranje kriminalistickih aktivnosti započinje se u trenutku kada se radnjama prvog zahvata (pre svega uviđajem) prikupe sve u tom momentu dostupne kriminalistički relevantne informacije.
Detaljno izrađen plan omogućava da se utvrdi kojim se činjenicama raspolaže u trenutku započinjanja kriminalističkih aktivnosti i na koji način i u kom vremenu će se pribaviti nove informacije i time proširiti činjenična osnova.
Izrada plana podrazumeva prethodno formulisanje kriminalističkih verzija, kao i primenu određenih tehničkih planiranja.
Kriminalističke verzije su objašnjavajući zaključci nadležnih organa pretkrivičnog ili krivičnog postupka o svim kriminalistički relevantnim elementima određenog krivičnog događaja, a koji se temelje na svim dostupnim informacijama u trenutku njihovog formulisanja, pri čemu se neke činjenice utvrđuju kao nesumnjive dok su druge zasnovane na pretpostavkama.
- dve osnovne funkcije: objašnjavajuća i planirajuća funkcija
- objašnjavajuća funkcija kriminalističkih verzija
- ogleda se u težnji da se krivični događaj objasni u potpunosti i hipotetički razjasni
- u potpunosti se postiže odgovaranjem na sva osnovna (zlatna) pitanja kriminalistike
- često nije moguće dati odgovor na sva pitanja sa sigurnošću, pa su tako ti odgovori hipotetičkog karaktera, tj. zasnovana su na osnovu pretpostavki
- planirajuća funkcija kriminalističkih verzija
- ispoljava se kroz proces proveravanja svih pretpostavki sadržanih u verzijama
- hipotetički segment kriminalističkih verzija određuje i predmet proveravanja
- polazna osnova za pravljenje detaljnog plana kriminalističkih aktivnosti
Proveravanje pretpostavki zasniva se na intenzivnoj misaonoj analizi svih postavljenih hipoteza, pri cemu je neophodno:
- što realnije proceniti da li su postavljene baš sve moguće verzije
- izvršiti definitivnu procenu pouzdanosti utvrđenih realnih segmenata verzije
- oceniti koji bi izvori informacija mogli, na koji način i sa kolikim stepenom dokaznog kredibiliteta potvrditi ili negirati osnovanost postavljenih pretpostavki
- utvrditi kojim se konkretnim kriminalističkim aktivnostima mogu otkriti izvori informacija, na osnovu kojih je moguće potkrepiti ili negirati postavljene hipoteze
- odrediti što preciznije način, mesto i vreme vršenja svih potrebnih radnji čime se stvara plan
Pretpostavka koja se proverava može se smatrati istinitom tek kada je potvrđuju sve utvrđene činjenice i kada je apsolutno dokazana netačnost ostalih pretpostavki.
