Pravnik

Relativna odnosno obligaciona prava, koja se još zovu potraživanja, odlikuju se time što deluju prema tačno određenom licu odnosno strani (inter partes).

• konkretno je određen ne samo njihov aktivni subjekt – imalac prava (poverilac) već i obavezno pasivni subjekt (dužnik)

Obligaciono pravo i obaveza koja mu odgovara čine u svom jedinstvu obligacioni odnos, koji se još zove i dugovinski odnos.

• između relativnih prava i obaveza koje im odgovaraju postoji odnos korelacije
  • titular obligacionog prava može zahtevati od dužnika određeno ponašanje i suština prava je baš u tom ponašanju
  • izvršenje obaveze isto je što i vršenje prava
• izvršavanjem obaveze pravo prestaje u meri u kojoj je obaveza izvršena
• ono što je pravo za jednu stranu predstavlja obavezu za drugu, i obrnuto
• čitav odnos se može podjednako definisati kako pomoću prava tako i pomoću obaveza

Ponašanje na koje je dužnik obavezan može po svojoj sadržini biti različito

• Obaveze mogu biti
  • pozitivne
    1. na neko davanje – dare
       • na predaju neke stvari
    2. na isplatu sume novca
       • obaveza kupca da plati cenu, zakupca zakupninu
    3. na činjenje – in faciende
       • da popravi neku poveriočevu stvar
  • negativne
    • na nečinjenje – in non faciende
      • uzdržavanje od nečega što bi inače smeo činiti

Obaveze mogu biti:

• takve da imaju predmet u specifičnom smislu, kao nešto različito od njih samih
  • stvar ili sumu novca koju dužnik duguje ili rezultat činjenja na koji se obavezao ili rezultat činjenja na koji se obavezao
    • stvar ili sumu novca – kod obaveze prodavca da preda prodatu stvar, obaveza kupca da plati cenu
    • rezultat činjenja – popravka stvari
  • očigledno je da predmet nije isto što i radnja predaje ili popravke stvari odnosno isplate sume novca, koja čini samu dužnikovu obavezu
• takve da nemaju objekt u iznetom smislu
  • slučaj sa obavezama koje glase na činjenje bez obvezivanja na rezultat
    • da se poveriocu daju časovi iz određene veštine
  • često se i za ovakve obaveze kaže da imaju predmet
    • samo dužnikovo ponašanje – činjenje ili nečinjenje

Prema rasporedu prava i obaveza obligacioni odnosi se dele na jednostrane tj jednostrano obavezne i dvostrane ili dvostrano obavezne.

1. Jednostrani – jedno lice pojavljuje se samo u funkciji poverioca a druga samo u funkciji dužnika
   • poklonodavac ima samo obavezu, a poklonoprimac pravo
2. Dvostrano obavezni – svaka strana se pojavljuje i u funkciji poverioca i u funkciji dužnika
   • prodavac je dužnik utoliko što ima obavezu da preda prodatu stvar a poverilac utoliko što ima pravo na ugovorenu kupoprodajnu cenu
   • kupac je s druge strane poverilac utoliko što potražuje stvar, a dužnik utoliko što ima obavezu da plati cenu

Najčešće se u ulozi poverioca i dužnika nalazi po jedno lice pa se zbog toga obligacioni odnos obično i definiše kao odnos između dva lica, ali korektnije je definisati ga kao odnos između dve strane, poverilačke i dužničke, pošto se kako na aktivnoj tako i na pasivnoj strani može naći i po više lica.

Obligacioni odnosi u kojima ima više poverilaca ili više dužnika mogu biti organizovani kao:

1. zajedničke odnosno podeljene obligacije
   • postoji više međusobno nezavisnih obligacionih odnosa proisteklih iz istog činjeničnog stanja
   • aktivne podeljene obligacije – ako postoji više poverilaca naspram jednog dužnika
     • svaki poverilac može od dužnika zahtevati samo svoj deo ne ukupni iznos duga i snosi rizik njegove insolventnosti
       • za ono što dužnik ne isplati ne mogu se goniti sapoverioci koji su se naplatili
   • pasivne podeljene obligacije – ako postoji više dužnika naspram jednog poverioca
     • poverilac od pojedinog dužnika može zahtevati samo deo koji otpada na njega i snosi rizik njegove insolventnosti
       • za ono što jedan ne može da plati ne mogu se goniti sadužnici, već posledice definitivno snosi poverilac
2. solidarne obligacije
   • mnogo čvršća veza između sadužnika odnosno sapoverilaca
   • aktivne solidarne obligacije – ako naspram jednog dužnika ima više poverilaca
     • svaki od njih ima pravo zahtevati ispunjenje cele obaveze
     • namirenjem prema njemu obaveza prestaje i prema ostalim poveriocima – dužnik se oslobađa u potpunosti
     • posle toga oni se međusobno obračunavaju u skladu sa odnosima koji postoje između njih
       • poverilac koji je naplatio celo potraživanje zadržava samo deo koji mu pripada
       • ostalo je dužan predati ostalim poveriocima
       • rizik njegove insolventnosti snose sapoverioci a ne dužnik
   • pasivne solidarne obligacije – ako naspram jednog poverioca stoji više dužnika
     • poverilac može zahtevati ispunjenje cele obaveze od jednog i to bilo kog dužnika
     • ako taj ne može, onda zahteva od nekog drugog
     • dužnik koji je obavezu izmirio oslobađa sve sadužnike prema poveriocu, ali ne snosi isplatu definitivno i u celini
       • ima pravo zahtevati od svakog sadužnika da mu naknadi deo koji otpada na njega
       • ako ovaj to nije u stanju, njegov deo se srazmerno raspoređuje na ostale sadužnike
     • pasivna solidarnost je od velike koristi za poverioca pa se zato ustanovljava kada se ovome hoće dati više sigurnosti za naplatu