I POJAM I KLASIFIKACIJA ČLANOVA DRUŠTVA

• Definicija: Članovi društva su lica koja su unela uloge u društvo, stekavši time udele u njemu, čime su postali njegovi vlasnici.
• Pravna priroda vlasništva: Izraz „vlasnici“ se ovde koristi uslovno i slikovito, jer društvo i udeo člana nisu telesne stvari, pa pravno ne mogu biti objekat klasičnog prava svojine ili drugog stvarnog prava.
• Nazivi članova prema formi društva:
  • U ortačkom društvu (OD): ortaci.
  • U komanditnom društvu (KD): komplementari (odgovaraju neograničeno) i komanditori (odgovaraju do visine uloga).
  • U društvu s ograničenom odgovornošću (DOO): članovi.
  • U akcionarskom društvu (AD): akcionari.

Vrste članova prema momentu sticanja statusa

• Osnivači: Lica koja osnivaju društvo i potpisuju osnivački akt.
• Naknadni članovi: Lica koja pristupe društvu nakon njegovog osnivanja. Oni status naknadnog člana mogu steći na jedan od tri načina:
  1. Ugovorom o ulaganju ili o pristupanju koji zaključuju neposredno sa društvom.
  2. Sticanjem udela od postojećeg člana na osnovu ugovora (npr. ugovor o kupoprodaji ili poklonu udela).
  3. Nasleđem (odnosno pravnim sledbeništvom usled prestanka pravnog lica koje je bilo član).

Tri ključne razlike između osnivača i naknadnih članova

Ovo je izuzetno važno ispitno pitanje na kojem profesori proveravaju dubinu razumevanja materije:

1. Retroaktivna odgovornost naknadnog ortaka: U društvima lica (OD i KD), naknadni ortak odgovara za obaveze društva prema trećim licima koje su nastale i pre njegovog pristupanja, a ne samo nakon toga.
2. Solidarna odgovornost sticaoca udela: Novi član koji stiče udeo od postojećeg člana solidarno odgovara društvu sa prenosiocem za unošenje onog uloga koji prenosilac nije u celosti unneo do momenta prenosa.
3. Posebna prava osnivača: Osnivači mogu u osnivačkom aktu za sebe zadržati specifična prava u odnosu na naknadne članove (npr. pravo na naknadu troškova osnivanja, preuzimanje ličnih obaveza nastalih u vezi sa osnivanjem, ili pravo prvenstvenog snabdevanja proizvodima zavisnog društva), pod uslovom da se time bitno ne vređa ravnopravnost članova istog položaja.

---

II ČLANSKA PRAVA I OBAVEZE

• Udeo u društvu: Predstavlja ukupnost svih članskih prava i obaveza koje jedno lice ima u društvu. Obično je srazmeran udelu člana u osnovnom kapitalu.
• Granice unutrašnjih akata: Opštim aktom društva (npr. statutom) ne mogu se menjati minimalne obaveze člana koje su utvrđene zakonom.

Obaveze članova

1. Glavna obaveza: Obaveza člana da unese ugovoreni ulog u društvo.
2. Dužnost odanosti (lojalnosti): Obavezuje članove društva lica i članove društva kapitala koji poseduju veliki (značajan) udeo. Iz nje proizilaze dve dužnosti:
   • Obaveza nesukobljavanja ličnog interesa sa interesom društva.
   • Obaveza uzdržavanja od konkurisanja društvu.
3. Sporedne obaveze:
   • Obaveza povećanja uloga u društvu lica.
   • Obaveza dodatnih uplata u društvu kapitala.
   • Obaveza sporednih činidbi.

Sporedne činidbe (Uslovi i vrste)

• Definicija: Radnje koje se član obavezao da izvršava u korist društva na osnovu ugovora o osnivanju ili ugovora o pristupanju. Dopuštena je svaka radnja koja nije zakonom zabranjena.
• Klasifikacija sporednih činidbi:
  1. Vršenje određenog posla (npr. vođenje poslova kao zakonski zastupnik, pružanje stručnih saveta, ili obaveza društva majke da u svojim prodavnicama prodaje robu koju proizvodi društvo ćerka).
  2. Davanje stvari društvu (npr. snabdevanje društva ćerke sirovinom koju proizvodi matično društvo).
  3. Uzdržavanje (trpeljenje) od radnji na koje bi član inače imao pravo (npr. trpljenje prekomerne buke koju društvo stvara svojim radom).
• Pravo na naknadu: Član ima pravo na naknadu za svaku obavljenu sporednu činidbu. Naknada mora biti srazmerna vrednosti činidbe, u skladu sa načelom ekvivalencije kod dvostrano-teretnih ugovora.

Tri osnovna članska prava

Svaki član po zakonu ima tri osnovna statusna prava:

1. Pravo na udeo u osnovnom kapitalu (učešće u kapitalu).
2. Pravo na učešće u upravljanju (pravo glasa):
   • Aktivni vid: Pravo člana da glasa prilikom donošenja odluka ili izbora organa društva.
   • Pasivni vid: Pravo člana da bude biran na funkcije u društvu (npr. za poslovođu ili direktora).
   • Zakonski izuzeci (uskraćivanje prava glasa): Zakon može uskratiti pravo glasa određenim članovima (npr. komanditori u KD i vlasnici povlašćenih akcija u AD nemaju pravo glasa, osim u zakonom propisanim slučajevima).
3. Pravo na učešće u dobiti.

Prateća (podrazumevajuća) prava

Služe neposrednom ostvarenju osnovnih prava:

• Pravo na obaveštavanje.
• Pravo nadzora nad zakonitošću i valjanošću poslovanja društva, njegovih članova i organa.

---

III STICANJE I PRESTANAK ČLANSTVA

1. Način i osnov (Modus i Iustus titulus)

Sticanje i prestanak članstva zahtevaju kumulativno ispunjenje formalnog načina i materijalnog osnova:

• Način sticanja i prestanka (Modus acquirendi): Upis, odnosno brisanje iz registra. Ovaj upis ima konstitutivno dejstvo – članstvo i sva članska prava i obaveze nastaju tek momentom upisa u registar, a prestaju momentom brisanja iz registra.
• Pravni osnov (Iustus titulus): Punovažan pravni osnov je neophodna pretpostavka za vršenje upisa ili brisanja.
  • Osnovi sticanja članstva: Osnivački akt (ugovor ili odluka o osnivanju), ugovor o pristupanju, ugovor o sticanju udela od postojećeg člana, nasleđe, ili pravno sledbeništvo usled prestanka pravnog lica.
  • Osnovi prestanka članstva: Ugovor o prenosu celog udela, odluka člana o istupanju, odluka o isključenju člana, odluka o otkupu i poništenju udela, smrt člana, prestanak pravnog lica koje je član, ili prestanak samog društva.

2. Razlika između unutrašnjeg i spoljašnjeg dejstva

Za usmeni ispit je ključno razlikovati pravna dejstva prema društvu i prema trećim licima (poveriocima):

• Unutrašnje dejstvo (U krugu društva): Radnja kojom društvo upiše člana u svoju internu evidenciju (knjigu članova ili udela) ili ga iz nje obriše proizvodi pravna dejstva samo unutar društva (između članova međusobno i u odnosu sa društvom). Isto tako, ugovori zaključeni pre registracije deluju samo inter partes:
  • Osnivački ugovor obavezuje samo osnivače, a članovi prema trećima postaju tek registracijom društva.
  • Ugovor o pristupanju obavezuje ulagača da unese ulog, a društvo da ga upiše u registar.
  • Ugovor o prenosu udela obavezuje samo prenosioca (prodavca) i sticaoca (kupca), a sticalac postaje član za treća lica tek registracijom.
• Spoljašnje dejstvo (Prema trećim licima): Prema trećim licima van društva (poveriocima), sticanje i prestanak članstva deluju isključivo od momenta registracije u APR-u.
  • Primer: Izjava ortaka o istupanju ne važi za poverioce društva sve dok se ortak ne izbriše iz registra. Ortak odgovara trećim licima za sve obaveze koje za društvo nastanu u tom međuvremenu.

3. Pravni položaj tajnog člana

• Pojam/Definicija: Tajni član je neregistrovani član društva.
• Pravni položaj: Za treća lica van društva tajni član pravno ne postoji.
• Statusna i obligaciona prava: Tajni član nema nikakvih statusnih prava ni obaveza u društvu. On poseduje isključivo obligacionopravna prava i obaveze na osnovu ugovora koji je privatno zaključio sa društvom ili sa nekim od njegovih članova.