Društvo slobodnih profesija je specifična forma društva koje osnivaju pripadnici slobodnih profesija (lekari, advokati, poreski savetnici, revizori, arhitekte) radi obavljanja tih specifičnih delatnosti.

• Ratio legis: Klijenti od ovih lica prvenstveno očekuju lične i posebne individualne sposobnosti (izrazit intuitu personae karakter), a ne oslanjanje na opšti kapacitet samog preduzeća.
• Uporednopravni kontekst: U sistemima sa dugom pravnom tradicijom, ove delatnosti se ne smatraju privrednim, zbog čega klasične forme privrednih društava profesionalcima nisu dostupne, već postoje posebni oblici (npr. Partnerschaftsgesellschaften u Nemačkoj) strogo prilagođeni njihovim potrebama.

Pravna priroda i osnovne karakteristike

• U važećem pravu Republike Srbije ne postoji opšta forma društva slobodnih profesija koja bi bila na jedinstven način uređena i dostupna svim profesijama.
• Lica koja se bave ovim profesijama se u Srbiji načelno organizuju u formi nekog od klasičnih privrednih društava, uz primenu opštih pravila Zakona o privrednim društvima (ZPD).
• Ipak, pojedini posebni zakoni propisuju specifične forme koje po svojoj pravnoj prirodi predstavljaju društva slobodnih profesija, od kojih su najznačajniji advokatsko ortačko društvo i društvo za reviziju.
• Kao opšta karakteristika ovih specifičnih društava ističe se to da svi ili većina članova moraju pripadati konkretnoj profesiji, da oni neposredno vode poslove i pružaju usluge klijentima, te da lično odgovaraju za svoje neprofesionalno postupanje, ali ne i za greške ostalih članova društva.

Specifični oblici u pozitivnom pravu

• Advokatsko ortačko društvo (AOD):
  • Osniva se ugovorom između dva ili više advokata.
  • Za razliku od zajedničke advokatske kancelarije (koja počiva samo na ugovoru), AOD stiče svojstvo pravnog lica i ima odvojeni pravni subjektivitet u odnosu na svoje članove.
  • Postupak registracije se vrši upisom u poseban imenik advokatskih ortačkih društava koji vodi Advokatska komora.
• Društvo za reviziju:
  • Predstavlja specijalizovano privredno društvo koje se osniva na osnovu posebne dozvole Ministarstva finansija.
  • Ono može otpočeti sa obavljanjem delatnosti tek nakon upisa u Registar društava za reviziju i samostalnih revizora, koji vodi Komora ovlašćenih revizora.

Organi društva (Upravljanje i Zastupanje)

• Kod društva za reviziju, zakon striktno zahteva da većina, a najviše tri četvrtine članova organa upravljanja, obavezno moraju imati svojstvo licenciranog ovlašćenog revizora ili drugog društva za reviziju.
• Takođe, radi zaštite struke, isključivo licencirani ovlašćeni revizori mogu biti ovlašćeni za zastupanje ovog društva prema trećim licima.

Prava i obaveze članova (Uslovi za poslovanje)

• Specifičnosti kod AOD:
  • Osnivači i članovi mogu biti isključivo advokati.
  • Jedina dozvoljena delatnost društva je advokatura, a usluge u ime društva mogu da pružaju isključivo advokati koji su njegovi članovi.
  • Zakon o advokaturi izričito zabranjuje da se advokati organizuju u formi nekog drugog, klasičnog privrednog društva za pružanje advokatskih usluga.
  • Za sva pitanja koja nisu uređena Zakonom o advokaturi, na AOD se supsidijarno primenjuju pravila ZPD-a koja važe za ortačko društvo.
• Specifičnosti kod društva za reviziju:
  • Članovi koji raspolažu sa većinom glasačkih prava u društvu obavezno moraju biti licencirani ovlašćeni revizori ili druga revizorska društva.
  • Uz sve navedene specifičnosti Zakona o reviziji, na ovo društvo se supsidijarno primenjuju pravila Zakona o privrednim društvima.