U svim savremenim krivičnim zakonodavstvima postoje odredbe koje propisuju pravila za odmeravanje kazne za krivična dela učinjena u sticaju.
Pri tome se ne pravi razlika u pogledu kaznjavanja između idealnog i realnog sticaja, mada idelani sticaj po pravilu treba blaže ocenjivati nego realni sticaj. Kod njega nema onog ponavljanja radnje krivičnog dela.
Centralno pitanje je „Kako odrediti jedinstvenu kaznu za krivična dela u sticaju“, a zapažaju se dva rešenja:
- po jednom rešenju do kazne se dolazi tako što se prethodno utvrdi posebna kazna za svako pojedino delo u sticaju, pa se onda na osnovu tih pojedinih kazni dolazi do jedinstvene kazne
- ovo rešenje podrazumeva primenu tri principa: princip apsorpcije, asperacije i kumulacije
- po drugom rešenju jedinstvena kazna se odmerava bez prethodnog utvrđivanja kazni za pojedina krivična dela i pri tome se na razne načine određuju kazneni okviri unutar kojih se odmerava jedinstvena kazna
KZ prihvata prvo rešenje – sud će prethodno utvrditi kazne za svako od tih dela, pa će za sva ta dela izreći jedinstvenu kaznu, primenom nekog od navedenih principa:
- Princip apsorpcije
- znači da najteža kazna apsorbuje sve ostale kazne
- taj princip se primenjuje kada je za jedno delo u sticaju utvrđena kazna zatvora 30-40 godina, u kom slučaju ona apsorbuje sve ostale kazne
- primenjuje se i kada je za neko delo u sticaju utvrđena kazna zatvora od 20 godina
- postoji i „nužna apsorpcija“
- u slučaju da je za jedno krivično delo utvrđena kazna zatvora u trajanju od 30 dana, a za drugo u trajanju od 6 meseci, jer se kazna zatvora duža od 6 meseci ne može izricati na dane, a prema principu asperacije jedinstvena kazna mora biti manja od zbira pojedinačnih
- Princip asperacije
- primenjuje se u slučaju kada su za pojedina dela u sticaju utvrđene kazne zatvora
- prema ovom principu sud će izreći jedinstvenu kaznu koja mora biti veća od svake pojedinačne kazne, ali ne sme dostići zbir utvrđenih kazni
- mora se povisiti najstroža pojedinačna kazna s tim da jedinstvena kazna mora biti manja od zbira svih pojedinih kazni
- jedinstvena kazna je ograničena i opštim maksimumom kazne zatvora, što znači da ne sme preći 20 godina zatvora
- dolazi se do raspona u okviru kojeg će se omeriti jedinstvena kazna
- minimum jedinstvene kazne je povišena najteža od utvrđenih kazni, a maksimum je ona kazna koja je manja od zbira svih pojedinačnih kazni
- jedinstvena kazna može ići sve do zbira pojedinačnih kazni umanjenog za mesec dana – da ne pređe opšti maksimum od dvadeset godina
- kod ovog principa predviđeno je i jedno ograničenje
- ako su za sva krivična dela u sticaju propisane kazne do 3 godine zatvora, jedinstvena kazna ne sme preći 10 godina zatvora
- Princip kumulacije
- primenjuje se kada je za sva krivična dela u sticaju sud utvrdio novčane kazne
- tada se izriče jedinstvena kazna koja odgovara zbiru svih pojedinačnih kazni, s tim što se ne sme preći opšti maksimum novčane kazne
- ako je bar jedno delo sud utvrdio novčanu kaznu koristeći sistem dnevnih iznosa, onda jedinstvena kazna ne sme preći iznos od 18 miliona dinara,
- ako je utvrdio samo novčane kazne u određenim iznosima, ona ne sme preći milion dinara, odnosno 10 miliona ako je bar jedno delo u sticaju izvršeno iz koristoljublja
- primenjuje se kada je za sva krivična dela u sticaju sud utvrdio novčane kazne
Ako je za neka krivična dela u sticaju sud utvrdio kazne zatvora, a za druga novčane kazne
- sud će izreći jednu kaznu zatvora primenjujući princip asperacije, i jednu novčanu kaznu primenjujući sistem kumulacije
Ako je za krivična dela u sticaju utvrdio samo kazne rada u javnom interesu,
- izreći će jedinstvenu kaznu rada u javnom interesu u visini zbira utvrđenih časova rada, a s tim da ona ne sme preći 360h, a vreme u kojem se rado mora obaviti ne sme biti duže od 6 meseci
Zakonom nije predviđena mogućnost da se za neka dela učinjena u sticaju utvrdi uslovna osuda, a za druga dela zatvora, ali se takva mogućnost izričito i ne zabranjuje (ne bi bilo dozvoljena svejedno)
KZ reguliše i dve posebne situacije kod odmeravanja kazne za dela učinjena u sticaju.
- novčanu kaznu kao sporednu kaznu sud će izreći ako je utvrđena makar i za jedno krivično delo u sticaju, a ako je utvrdio više novčanih kazni, izreći će jednu novčanu kaznu primenjujući princip kumulacije
- ako sud utvrdi novčanu kaznu kao glavnu kaznu, i novčanu kaznu kao sporednu kaznu, izreći će jedinstvenu novčanu kaznu, primenjujući princip kumulacije
- Ako je sud za krivična dela u sticaju odredio kaznu zatvora i maloletničkog zatvora, izreći će zatvor kao jedinstvenu kaznu primenom principa asperacije
