Pravnik

Poslovna tajna je podatak o društvu ili njegovom poslovanju zbog čijeg bi otkrivanja trećem licu društvo moglo pretrpeti štetu.

• Takođe, poslovnom tajnom se smatra i podatak čije otkrivanje ne bi nužno izazvalo štetu društvu, ali je ekonomski značajan za treće lice (koje bi njegovim korišćenjem ostvarilo imovinsku korist), pod uslovom da nije opštepoznat i da društvo merama štiti njegovu tajnost.
• Podatak može biti i izričito proglašen za poslovnu tajnu zakonom ili aktom društva. Priroda tih podataka može biti raznovrsna: tehnička, tehnološka, finansijska, trgovačka (npr. ugovori, formule, klijentske liste).

Ograničenja i trajanje

• Ratio legis: Ova dužnost ima za cilj zaštitu konkurentske prednosti i imovinskih interesa društva na tržištu od neovlašćenog iskorišćavanja i nelojalne konkurencije.
• Ograničenja prava na proglašenje tajne: Zakon sprečava zloupotrebe od strane društva kroz dva bitna ograničenja:
  1. Tajnama se mogu proglasiti samo oni podaci čije bi otkrivanje nanelo štetu društvu ili donelo korist trećem licu.
  2. Društvo ne može da proglasi tajnom sve podatke o svom celokupnom poslovanju.
• Vremensko trajanje: Zakon o privrednim društvima (ZPD) propisuje da obaveza čuvanja tajne ne prestaje odlaskom iz društva, već traje još dve godine nakon prestanka svojstva obveznika.
• Produženje roka: Društvo ima pravo da opštim aktom, odlukom nadležnog organa ili ugovorom produži ovaj rok, ali najviše do isteka pete godine po prestanku svojstva obveznika.

Krug obveznika i izuzeci

• Obveznici: Za razliku od ostalih fiducijarnih dužnosti, dužnost čuvanja poslovne tajne se odnosi na sve zakonske obveznike posebnih dužnosti (direktore, zastupnike, kontrolne članove), ali i na sve zaposlene u društvu.
• Oslobođenje od dužnosti (Zakoniti izuzeci): Obveznik sme otkriti zaštićeni podatak trećim licima isključivo u tri jasno propisana slučaja:
  1. Kada je to propisano zakonom (npr. zahtev poreskih organa ili suda).
  2. Kada je otkrivanje nužno radi obavljanja poslova društva ili zaštite njegovih interesa.
  3. Kada se podatak saopštava nadležnim organima ili javnosti isključivo radi ukazivanja na postojanje kažnjivog dela.

Sankcije i pravne posledice povrede dužnosti Ukoliko obveznik neovlašćeno otkrije poslovnu tajnu, društvo mu može izreći kombinaciju sankcija u zavisnosti od njegovog statusa:

• Imovinska sankcija: Društvo ima pravo na tužbu za naknadu štete koju je pretrpelo.
• Statusne i radnopravne sankcije:
  • Ako je povredilac član/akcionar – društvo ima pravo da ga isključi.
  • Ako je povredilac zaposleni – ima pravo da mu uruči otkaz.
  • Ako je u pitanju rukovodilac – biće razrešen funkcije.
• Krivična odgovornost: Odavanje poslovne tajne predstavlja i krivično delo prema Krivičnom zakoniku.

Zaštita uzbunjivača (Specijalno pravilo)

• Zakon pruža potpunu zaštitu licu (tzv. uzbunjivaču) koje savesno i dobronamerno upozna nadležni državni organ sa tajnim podatkom kako bi ukazalo na kažnjivo delo.
• U tom slučaju, društvo ne sme da sankcioniše uzbunjivača (strogo mu je zabranjeno da ga otpusti, smeni sa funkcije direktora ili da protiv njega podnosi tužbu za naknadu štete).