I. POJAM I PRAVNA PRIRODA DETENCIJE
1. Definicija detencije i razgraničenje od državine
Detencija predstavlja nesamostalnu i prirodnu faktičku vlast na stvari kojoj pravni poredak ne priznaje pravna dejstva državine. To je faktička vlast na stvari na kojoj drugo lice ima državinu, pri čemu detentor nema volju da stvar drži za sebe, već faktičku vlast vrši isključivo postupajući po uputstvima drugog lica kao držaoca.
- Položaj držaoca: Držalac zadržava neposrednu državinu čak i u situaciji kada sam uopšte ne vrši neposrednu fizičku vlast na stvari.
- Položaj detentora: Detentor ima samo prirodnu faktičku vlast, te se u pravnom smislu posmatra kao produžena ruka držaoca.
- Tipični primeri subordinacije: Šegrt koji radi u radionici po uputstvima majstora ili kućna pomoćnica koja u domaćinstvu rukuje usisivačem držaoca.
2. Pravna dejstva i izuzetak defanzivne samopomoći
Za detenciju se po opštem pravilu ne vezuju pravne posledice državine, što znači da detentor ne može steći pravo održajem niti uživa samostalnu sudsku državinsku zaštitu. Kao jedini izuzetak od ovog pravila, detentoru se priznaje isključivo mogućnost korišćenja defanzivne samopomoći u korist držaoca kako bi odbio neovlašćeni napad na stvar.
II. DETENCIJA KROZ SUBJEKTIVNU I OBJEKTIVNU KONCEPCIJU
1. Položaj detencije u subjektivnoj koncepciji
Prema subjektivnoj koncepciji pojam detencije bio je postavljen izuzetno široko, jer su se detentorima smatrala sva lica koja stvar drže u tuđe ime, budući da im je nedostajala volja da stvar drže kao svoju. U ovakvom sistemu državina i državinska zaštita pripadale su isključivo licu u čije ime je detentor stvar držao.
- Kategorije lica smatrane detentorima po subjektivnom konceptu:
- Imaoci obligacionih prava: Zakupac, poslugoprimac i ostavoprimac.
- Imaoci stvarnih prava na tuđoj stvari: Plodouživalac i titular prava upotrebe.
- Izuzeci u pretorskom pravu: Rimski pretor je mimo opšteg pravila pružio vanrednu zaštitu pojedinim detentorima, konkretno zalogoprimcu kod ručne zaloge, prekaristi i sekvestru.
2. Položaj detencije u objektivnoj koncepciji
Usvajanjem objektivne koncepcije i normiranjem državine prava došlo je do znatnog sužavanja polja primene instituta detencije. Lica koja poseduju samostalan pravni osnov za držanje stvari priznata su kao imaoci državine prava sa pravom na samostalnu državinsku zaštitu, dok je detencija svedena na lica koja se nalaze u neposrednom odnosu lične ili profesionalne zavisnosti od držaoca.
III. PRETPOSTAVKE ZA DETENCIJU U SAVREMENOM PRAVU
1. Kumulativni uslovi za postojanje detencije
Da bi se određeni odnos faktičke vlasti kvalifikovao kao detencija po objektivnom konceptu, neophodno je kumulativno ispunjenje tri pravne pretpostavke:
- Vršenje faktičke vlasti za drugoga: Faktička vlast se sprovodi u tuđe ime i za tuđ račun, bez postojanja sopstvene volje da se stvar drži za sebe.
- Postojanje bliske veze između detentora i držaoca: Između lica mora postojati konkretan pravni odnos, poput porodičnopravne ili radnopravne veze.
- Postojanje odnosa zavisnosti detentora od držaoca: Detentor se nalazi u stanju subordinacije i deluje strogo podređeno nalozima i uputstvima držaoca.
2. Taksativni krug detentora u pravnom prometu
Polazeći od navedenih pretpostavki, status detentora u savremenom pravu priznaje se isključivo sledećim licima:
- Članovi porodice koji koriste stvari u domaćinstvu nosioca državine.
- Kućne pomoćnice i pomoćno osoblje zaposleno u tuđem domaćinstvu.
- Nosači prtljaga koji privremeno fizički drže stvar radi izvršenja usluge nošenja.
- Zaposleni radnici koji rukuju stvarima, mašinama i inventarom u tuđim radnim i poslovnim objektima.
