Krivično pravo – Strana 3

Povreda pronalazačkog prava

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: patent

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: (1-4)

Posledica: povreda pronalazačkog prava

Kazna: (1-4)

Patent je subjektivno i isključivo pravo koje se, ukoliko su ispunjeni zakonom propisani uslovi, priznaje na pronalazak iz bilo koje oblasti tehnike i u sebi obuhvata odgovarajuća imovinska prava nosioca patenta,

prava na ekonomsko iskorišćavanje proizvoda ili postupka zaštićenog patentom u koja spadaju: isključivo pravo da se zaštićeni pronalazak koristi u proizvodnji, da se stavlja u promet i da se njime raspolaže.

KD je blanketne prirode i za tumačenje pojedinih obeležja njegovog bića neophodna je primena odgovarajućih propisa koji su sadržani u Zakonu o patentima iz 2011.

osnovni oblik
- kada neko neovlašćeno proizvodi, uvozi, izvozi, nudi radi stavljanja u promet, stavlja u promet, skladišti ili koristi u privrednom prometu proizvod ili postupak koji je zaštićen patentom
- radnja izvršenja postoji ukoliko je preduzeta neka od sledećih delatnosti:
  - proizvodnja
    - izrada, stvaranje proizvoda ili postupka koji je zaštićen patentom
  - uvoz
  - izvoz
    - potrebno je da se uvoz i izvoz vrše radi stavljanja u promet
  - nuđenje radi stavljanja u promet
    - stavljanje u izgled nekom licu mogućnosti pribavljanja proizvoda ili postupka koji je zaštićen patentom npr njegovim reklamiranjem
  - stavljanje u promet
    - svi načini na koje se proizvod ili postupak zaštićen patentom čini dostupan drugom licu
  - skladištenje
    - smeštanje određenog broja proizvoda zaštićen
  - korišćenje u privrednom prometu proizvoda ili postupka koji je zaštićen patentom
    - svaki vid upotrebe proizvoda ili postupka koji je zaštićen patentom
- postojanje pretpostavlja da se delatnost preduzima neovlašćeno – bez dozvole nosioca patenta
  - Nosilac patenta je po pravilu pronalazač, odnosno fizičko lice koje je stvorilo pronalazak ili njegov pravni sledbenik
    - ako je više pronalazača došlo do pronalaska zajedničkim radom, pripada im zajedničko pravo na zaštitu
    - pronalazačem se ne smatra lice koje je pronalazaču pružalo samo tehničku pomoć – laboranti, stručni konsultanti ili organizatori
- objekt radnje je proizvod ili postupak zaštićen patentom, pronalazak proizvoda ili pronalazak postupaka
  - predmet pronalaska koji se štiti može biti proizvod ili postupak
  - pronalaskom se ne smatraju
    - otkrića, naučne teorije i matematičke metode
    - estetske kreacije
    - planovi, pravila i postupci za obavljanje intelektualnih delatnosti, za igranje igara ili za obavljanje poslova
    - programi računara i prikazivanje informacija
  - da bi se proizvod ili postupak mogao patentirati mora da ispuni uslove
    - novost pronalaska
    - otkrivanje pronalaska bez štetnih posledica
    - inventivni nivo pronalaska
    - industrijska primenljivost
- izvršilac kd može biti bilo koje lice
- neophodan je umišljaj
- kazna je novčana kazna ili zatvor do tri godine
teži oblik
- postoji ako je delom iz stava 1 pribavljena imovinska korist ili prouzrokovana šteta u iznosu preko milion dinara
- zatvor od jedne do osam godina
poseban oblik
- ako neko neovlašćeno objavi ili na drugi način učini dostupnim suštinu tuđeg prijavljenog pronalaska pre nego što on bude objavljen na način utvrđen zakonom
- raznja izvršenja na dva načina
  - neovlašćenim objavljivanjem suštine tuđeg prijavljenog pronalaska
  - na drugi način činjenjem dostupnim suštine tuđeg prijavljenog pronalaska
- potrebno je da se radnja izvršenja preduzme neovlašćeno, bez dozvole podnosioca prijave
- radnja izvršenja mora biti preduzeta pre nego što je pronalazak objavljen na način utvrđen zakonom
  - nakon podnošenja prijave za priznanje patenta nadležnom organu a pre nego što je rešenje o priznanju patenta objavljeno u službenom glasilu
- zahteva se umišljaj koji treba da obuhvati i svest o dve okolnosti
  - da se radnja izvršenja preduzima neovlašćeno
  - da se radnja izvršenja preduzima pre nego što je pronalazak objavljen na način utvrđen zakonom
- kazna zatvora do 2 godine ili novčana kazna
poseban oblik
- kada neko neovlašćeno podnese prijavu patenta ili u prijavi ne navede ili lažno navede pronalazača
- radnja izvršenja se ostvaruje
  - neovlašćenim podnošenjem prijave patenta
  - nenavođenjem imena pronalazača prilikom podnošenja prijave patenta
  - lažnim navođenjem pronalazača prilikom podnošenja prijave patenta
- u suštini to je falsifikovanje prijave za priznanje patenta
  - falsifikovanjem zahteva za priznanje patenta tako što se prijava podnosi od strane neovlašćenog lica ili se u prijavi odnosno zahtevu ne navede ime pronalazača ili se lažno navede ime pronalazača
- dolazi do povrede moralnog prava pronalazača koje ne proizlazi iz patenta već iz prava na patentnu zaštitu
  - Moralno pravo pronalazača nastaje samim činom nastanka pronalaska nezavisno od patenta
- posledica kd je povreda prava pronalazača da u tom svojstvu, na način predviđen zakonom, bude naveden u prijavi za priznanje patenta, spisima, registrima, ispravama i publikacijama o njegovom pronalasku
- podrazumeva se umišljaj
- šest meseci do 5 godina
predmeti iz stava 1 i 2 će se oduzeti i uništiti

Neovlašćeno iskorišćavanje autorskog dela ili predmeta srodnog prava

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: imovinska prava autora i nosilaca srodnih prava, prava kojim se štite njihovi ekonomski interesi a čiju suštinu čini pravo na ekonomsko iskorišćavanje svog dela ili predmeta srodnopravne zaštite

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: (1-3)

Posledica: kršenje autorkog ili srodnog prava

Kazna: (1-4)

Blanketni karakter KD za posledicu ima obaveznu primenu odgovarajućih odredbi sadržanih u Zakonu o autorskom i srodnim pravima iz 2012.

prvi osnovni oblik
- ako neovlašćeno objavi, snimi, umnoži ili na drugi način javno saopšti u celini ili delimično, autorsko delo, interpretaciju, fonogram, videogram, emisiju, računarski program ili bazu podataka
- radnja izvršenja se sastoji u objavljivanju, snimanju, umnožavanju ili na drugi način javnom saopštavanju u celini ili delimično, autorskog dela, interpretacije, fonograma, videograma, emisije, računarskog programa ili baze podataka
  - može biti dakle i javnim saopštavanjem na svaki pogodan način
  - Objavljivanje je po prvi put saopštavanje, odnosno upoznavanje javnosti sa autorskim delom ili predmetom srodnopravne zaštite a koje je izvršeno na bilo koji podoban način.
  - Snimanje je prvo beleženje interpretacije u bilo kom obliku i na bilo koji način
    - beleženje odnosno registrovanje emisije na nosač zvuka ili slike odnosno zvuka i slike
  - Umnožavanje je stvaranje, proizvodnja primerka dela ili predmeta srodnopravne zaštite na bilo koji telesni ili bestelesni, trajni ili privremeni, posredni ili neposredni način i postoji nezavisno od broja primeraka dela odnosno drugog predmeta srodnopravne zaštite
  - Javno saopštavanje na drugi način zavisi od vrste i prirode autorskog dela i može biti
    - izvođenje – javno saopštavanje nescenskih dela uživo pred publikom
    - predstavljanje – javno saopštavanje scenskih dela uživo pred publikom ili prenošenje izvođenja i predstavljanje, pod kojim se smatra istovremeno javno saopštavanje dela koje se izvodi ili predstavlja publici koja se nalazi van prostora u kome se delo izvodi ili predstavlja uživo pomoću tehničkih uređaja
- trajno kd
  - rok za zastarelost počinje od trenutka prestanka stvorenog protivpravnog stanja
- delatnost mora biti preduzeta neovlašćeno
  - bez dozvole autora, njegovog pravnog sledbenika ili nosioca srodnog prava
- Autorsko delo se u određenim slučajevima može umnožavati ili javno saopštavati i bez dozvole autora
  - za lične, nekomercijalne potrebe ili javno saopštavati radi sprovođenja službenog postupka pred sudskim ili drugim državnim organima
- Autor je fizičko lice koje je stvorilo autorsko delo i koje je nosilac autorskog prava
  - nosilac autorskog prava može biti i lice koje nije autor, a koje je na način predviđen zakonom steklo autorsko pravo
- Nosioci srodnih prava su: interpretator, proizvođač fonograma, proizvođač videograma, proizvođač emisije, proizvođač baze podataka
  - Interpretator je fizičko lice koje se lično angažuje na interpretaciji dela
  - Proizvođač fonograma je fizičko ili pravno lice u čijoj organizaciji i sa čijim sredstvima je fonogram načinjen i koji snosi odgovornost za prvo snimanje zvuka odnosno niza zvukova
  - Proizvođač videograma je fizičko ili pravno lice koje u svoje ime daje inicijativu, prikuplja finansijska sredstva, organizuje, rukovodi i preuzima odgovornost za prvo snimanje filmskog dela ili niza pokretnih slika praćenih zvukom ili bez zvuka – videogram
  - Proizvođač emisije je fizičko ili pravno lice u čijoj organizaciji i čijim je sredstvima emisija proizvedena
  - Proizvođač baze podataka je fizičko ili pravno lice koje je sačinilo bazu podataka tako što je kvalitativnom odnosno kvantitativnom smislu učinilo znatno ulaganje u pribavljanje, proveru ili prezentaciju njenog sadržaja
- Objekt radnje su autorsko delo i predmeti srodnopravne zaštite
  - Autorsko delo je originalna duhovna tvorevina autora izražena u određenoj formi bez obzira na naučnu, umetničku ili drugu vrednost i njegovu namenu, veličinu, sadržinu i način ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadržine.
    - pisana dela, govornadela, dramska, dramsko-muzička, pantomimska dela, dela koja potiču od folklora
    - muzička dela, filmska dela, dela likovne umetnosti nezavisno od materijala, dela arhitekture i drugo
  - Interpretacija je duhovno dobro koje nastaje ličnim angažovanjem interpretatora prilikom zvučnog odnosno vizuelnog ili zvučno vizuelnog saopštavanja autorskog dela.
  - Fonogram je snimak zvuka odnosno određenog niza zvukova na nosaču zvuka
  - Videogram je zapis određenog niza slika sa pratećim zvukom ili bez njega na nosaču slike odnosno nosaču slike i zvuka
  - Emisija je električni, elektromagnetni ili drugi signal pretvoren zvučni vizuelni odnosno zvučno vizuelni sadržaj koji se emituje radi saopštavanja javnosti.
  - Baza podataka je zbirka zasebnih podataka, autorskih dela ili drugih materijala urađenih na sistematičan i metodičan način, koji su pojedinačno dostupni elektronskim ili drugim putem.
- izvršilac može biti svako lice
- zahteva se umišljaj
- kazna zatvor do 3 godine
drugi osnovni oblik
- ako stavi u promet ili u nameri stavljanja u promet drži neovlašćeno umnožene ili stavljene u promet primerke autorskog dela, interpretacije, fonograma, videograma, emisije, rač. programa ili baze podataka
- radnja izvršenja na dva načina
  - stavljanje u promet neovlašćeno umnoženih primeraka
    - Stavljanje u promet može biti izvršeno u bilo kojoj formi i značajno je jedino da je neovlašćeno umnoženi primerak autorskog dela došao u posed drugog lica
      - obuhvata i njegovo nuđenje radi stavljanja u promet i uvoz
  - držanje sa namerom stavljanja u promet neovlašćeno stavljenih u promet primeraka autorskog dela
    - njihovo neovlašćeno skladištenje radi stavljanja u promet odnosno neovlašćenog držanja u komercijalne svrhe
- objekat su neovlašćeno umnoženi ili neovlašćeno stavljeni u promet primerci autorskog dela ili predmeta srodnopravne zaštite
- izvršilac je svako lice
- na subjektivnom planu umišljaj
  - mora da obuhvati svest da su u pitanju primerci autorskog dela koji su neovlašćeno umnoženi odnosno stavljeni u promet
- zatvor do tri godine
teži oblik
- ako je delo učinjeno u nameri pribavljanja imovinske koristi za sebe ili druge
- izvršilac svako lice
- direktan umišljaj i namera pribavljanja koristi
- od 3 meseca do 5 godina
poseban oblik
- ako neko proizvede, uveze, stavi u promet, proda, da u zakup, reklamira u cilju prodaje ili davanja u zakup, drži u komercijalne svrhe uređaje ili sredstva čija je osnovna ili pretežna namena uklanjanje, zaobilaženje ili osujećivanje tehnoloških mera namenjenih sprečavanju povreda autorskih i srodnih prava, ili ko takve uređaje ili sredstva koristi u cilju povrede autorskog ili srodnog prava
- radnja izvršenja alternativno
  - proizvodnja uređaja ili sredstava čija je osnovna ili pretežna namena uklanjanje, zaobilaženje ili osujećivanje tehnoloških mera namenjenih sprečavanju povreda autorskih i srodnih prava
  - uvoz
  - stavljanje u promet
  - prodaja
  - davanje u zakup
  - reklamiranje u cilju prodaje
  - držanje u komecijalne svrhe
- objekt radnje su uređaji ili sredstva čija je osnovna ili pretežna namena uklanjanje, zaobilaženje ili osujećivanje tehnoloških mera namenjenih sprečavanju povreda autorskih i srodnih prava
  - uređaji i sredstva koja ne moraju uvek biti materijalnog karaktera koji su prvenstveno konstruisani, proizvedeni ili prilagođeni da omoguće ili olakšaju zaobilaženje bilo koje tehnološke mere i koji nemaju drugu značajnu svrhu
  - Tehnološke mere predstavljaju svaku tehnologiju, uređaj ili deo koji je konstruisan da tokom svoje namenske upotrebe onemogući ili ograniči radnje u vezi sa autorskim delom ili drugim predmetom zaštite, za koje nosilac autorskog ili srodnog prava nije dao saglasnost
- izvršilac krivičnog dela može biti bilo koje lice
- relevantan oblik krivice je umišljaj
- novčana kazna ili zatvor do tri godine
obavezno oduzimanje i uništenje predmeta od stava 1 do 4 ovog člana

Isključena je mogućnost primene instituta dela malog značaja.

Rodoskrvnuće

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: srodnički odnosi

Izvršilac: punoletno lice koje se nalazi u određenom stepenu srodstva sa maloletnim pasivnim subjektom

Radnja izvršenja: obljuba ili sa njom izjednačen polni čin sa maloletnim srodnikom po krvi u pravoj liniji ili sa maloletnim bratom, odnosno sestrom

Posledica: obljuba ili sa njom izjednačen polni čin

Kazna: 6 meseci do 5 godina

Rodoskrvnuće u najširem smislu označava stupanje u polne odnose ili bračnu vezu krvnih srodnika.

u savremenom KP rodoskrvnuće podrazumeva samo seksualni odnos određenih srodnika

Rodoskrvnuće čini punoletno lice koje izvrši obljubu ili sa njom izjednačen polni čin sa maloletnim srodnikom po krvi u pravoj liniji ili sa maloletnim bratom odnosno sestrom

radnja izvršenja je obljuba ili sa njom izjednačen polni čin sa maloletnim srodnikom po krvi
- Obljuba podrazumeva vaginalni, analni i oralni koitus
- ne postoji KD u slučaju preduzimanja drugih radnji seksualnog karaktera koje po svojoj prirodi predstavljaju nedozvoljene polne radnje
- KD podrazumeva dobrovoljnu obljubu ili sa njom izjednačen čin.
kod srodstva po krvi u pravoj liniji KD postoji nezavisno od toga koji stepen srodstva je u pitanju
kod krvnog srodstva u pobočnoj liniji inkriminisano je samo srodstvo do drugog stepena
- Krvno srodstvo je odnos između lica koja potiču od zajedničkog pretka i zasniva se na krvnoj vezi između srodnika.
  - može biti bračno i vanbračno budući da su srodnici u našem pravu izjednačeni
druge moguće vrste srodstva poput tazbinskog, građanskog i sl. nisu obuhvaćene ovim KD.
formalno, delatnosno KD koje je dovršeno ostvarenjem radnje izvršenja
za postojanje KD dovoljno je da je preduzeta samo jedna delatnost koja predstavlja radnju izvršenja
- preduzimanje više delatnosti dovodi do primene produženog KD
izvršilac je punoletno lice, bez obzira na pol koji se nalazi u određenom stepenu srodstva sa maloletnim pasivnim subjektom
pasivni subjekt je maloletni srodnik
- maloletno lice odnosno lice koje nije navršilo osamnaest godina
subjektivna strana KD pretpostavlja umišljaj
- mora da obuhvati i svest o tome da je reč o maloletnom licu sa kojim se izvršilac nalazi u određenom stepenu srodstva
- postojanje stvarne zablude (otklonjive i neotklonjive) isključuje KD iz razloga što je umišljaj jedini relevantan oblik krivice
kazna zatvora od 6 meseci do 5 godina

Zapuštanje i zlostavljanje maloletnog lica

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: maloletnik

Izvršilac: punoletno lice dužno da se stara o maloletniku / roditelj, usvojilac, staralac

Radnja izvršenja: (1-2)

Posledica: stanje zapuštenosti maloletnog lica koje može biti kako fizičko tako i psihičko

Kazna: (1-2)

Roditeljsko pravo je subjektivno, lično i apsolutno pravo roditelja prema detetu

skup posebnih dužnosti i prava koje su normama objektivnog prava povereni roditeljima da ih vrše sporazumno u prvenstvenom interesu deteta, staranjem o ličnosti, pravima, interesima i imovini deteta
u sadržini i načinu vršenja roditeljskog prava i dužnosti postoji socijalna kontrola
- nadzor nad vršenjem roditeljskog prava može biti preventivan i korektivan
- u slučajevima grubog zanemarivanja roditeljskog prava, odnosno dužnosti, koje dovodi do težih posledica po maloletno lice, opravdana je i neophodna krivičnopravna zaštita

Dva oblika

osnovni oblik
- roditelj, usvojilac, staralac ili drugo lice grubim zanemarivanjem svoje dužnosti zbrinjavanja i vaspitanja zapusti maloletno lice o kojem je dužno da se stara
- radnja izvršenja je grubo zanemarivanje dužnosti zbrinjavanja i vaspitanja maloletnoglica
  - Dužnost zbrinjavanja podrzumeva brigu o osnovnim potrebama maloletnog lica
  - Dužnost vaspitanja je stvaranje uslova koji omogućuju njegov nesmetan i pravilan razvoj
  - zanemarivanje mora biti grubo
    - „grubost“ kao obeležje bića ovog KD po svojoj prirodi predstavlja normativni elemenat koji pretpostavlja odgovarajući vrednosni sud koji zavisi od okolnosti konkretnog slučaja
      - može biti objektivno ocenjeno kao grubo s obzirom na intenzitet, učestalost i okolnosti pod kojima se realizuje, ali i s obzirom na subjektivne momente, poput mržnje ili nemoralnih niskih motiva
- posledica je stanje zapuštenosti maloletnog lica i ono može biti fizičko i psihičko
  - usled izostanka posledice ne postoji KD, npr. u slučaju kada jedan roditelj ne brine o maloletnom licu, ali tu brigu preuzme drugi roditelj
- pasivni subjekt je maloletno lice u odnosu na koje postoji dužnost zbrinjavanja
- ukoliko je radnja izvršenja ostvarena prema dva ili više maloletnih lica, postojaće sticaj krivičnih dela
- izvršilac je jedan ili oba roditelja, usvojilac, staralac ili drugo lice koje je dužno da se stara o maloletniku
  - druga lica su lica čija se obaveza na staranje zasniva na ugovoru ili radnom odnosu
  - pedagoški radnici u osnovnim i srednjim školama se ne mogu smatrati izvršiocima ovog kd
    - mora biti uspostavljen trajniji odnos koji omogućava staranje
    - vaspitači mogu
- potreban je umišljaj
  - mora da obuhvati i svest o tome da je u pitanju grubo zanemarivanje dužnosti zbrinjavanja i vaspitanje
- zatvor do tri godine
teži oblik
- kada roditelj, usvojilac, staralac ili drugo lice čini radnju izvršenja
- radnja izvršenja
  - zlostavljanje
  - prinuđavanje na preteran rad
  - prinuđavanje na rad koji ne odgovara uzrastu maloletnog lica
  - prinuđavanje na prosjačenje
  - navođenje iz koristoljublja na vršenje drugih radnji koje su štetne za razvoj maloletnog lica
- dovršen je okončavanjem radnje izvršenja
  - nije potrebno da je došlo do vaspitne zapuštenosti maloletnog lica
    - ako se to utvrdi onda može imati značaj otežavajuće okolnosti
- pasivni subjekt je maloletno lice
- izvršilac je jedan ili oba roditelja, usvojilac, staralac ili drugo lice koje je dužno da se stara o maloletnom licu
- relevantan je umišljaj
- tri meseca do 5 godina

Promena porodičnog stanja

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: porodični odnosi koji se zasnivaju na odgovarajučem porodičnom stanju

Izvršilac: svako lice

Radnja izvršenja: (1-4)

Kazna: (1-4)

Četiri oblika:

osnovni oblik
- čini ga onaj ko podmetanjem, zamenom ili na drugi način promeni porodično stanje deteta
- radnja izvršenja je podmetanje, zamena ili na drugi način
  - Podmetanje je stvaranje pogrešne predstave o tome da je jedna žena rodila dete koje nije rodila
    - dolazi po pravilu u slučajevima kada neka žena ne može da rodi dete pa se kao dete koje je ona rodila predstavi dete koje je rodila druga žena
  - Zamena je stvaranje pogrešne predstave o tome da je jedna žena rodila dete koje nije rodila, a da je dete koje je ona rodila rodila druga žena
    - dve žene koje su rodile po dete i ta deca iz određenih razloga budu zamenjena
    - promena porodičnog stanja postoji kod oba deteta
  - Drugi način podrazumeva svaki drugi protivpravni način promene porodičnog stanja deteta
    - Porodično stanje je stanje koje definiše porodičnopravne odnose jednog živog ili umrlog lica prema njegovim roditeljima ili srodnicima
- kd je dovršeno promenom porodičnog stanja i od tada počinju da teku rokovi zastarelosti
  - ako je preduzeta radnja ali nije došlo do promene porodičnog stanja postoji pokušaj kd koji je kažnjiv u skladu sa opštim odredbama
- izvršilac može biti svako lice
  - to može biti i majka deteta ako izvrši npr u odnosu na oca
- pasivni subjekt je dete, bračno ili vanbračno živo rođeno dete
  - dete je lice koje nije navršilo 14 godina u kp smislu
    - smatra se da se može uže tumačiti i da starosna granica zavisi od konkretnog slučaja
    - polazi se od pretpostavke da je to dete uzrasta u kome ono po prirodi stvari nije svesno svog porodičnog stanja
- potreban je umišljaj
  - treba da obuhvati svest o stvarnom porodičnom stanju pasivnog subjekta
- šest meseci do pet godina
posebni oblik
- ako isto delo vrši lekar zdravstvene ustanove koji proglasi umrlim živo novorođenče radi promene porodičnog stanja
- radnja izvršenja je proglašavanje umrlim živog novorođenčeta
- dovršeno je delo kada je delatnost koja ima karakter radnje izvršenja preduzeta na odgovarajući način
  - ostvarena u skladu sa relevantnim blanketnim propisima
- potrebno je da je radnja izvršenja preduzeta u odg. nameri
  - radi promene porodičnog stanja pasivnog subjekta
- pasivni subjekt je živo novorođenče – živo rođeno dete
  - novorođenče je beba mlađa od mesec dana
    - neonatalni period traje od rođenja do 28. dana života
- izvršilac može biti samo lekar tj doktor medicine koji obavlja zdravstvenu delatnost u odg. zdravstvenoj ustanovi
  - bolnica, klinika, institut itd
- direktni umišljaj i namera promene porodičnog stanja pas. subjekta
  - za dovršeno kd nije potrebno da je namera i realizovana
- kazna je 6 meseci do 5 godina
teži oblik
- ako je delo iz stava 1 i 2 učinjeno iz koristoljublja, zloupotrebom položaja, ako se učinilac bavi vršenjem kd ili je delo izvršeno od strane organizovane kriminalne grupe
- zatvor od 1 do 10 godina
nehatni oblik
- može se ostvariti zamenom deteta ili na drugi način promenom porodičnog stanja
- izvršilac može biti bilo koje lice a po pravilu to su zdravstveni radnici u porodilištima
- kazna zatvora do 3 meseca

Vanbračna zajednica sa maloletnikom

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: maloletnik

Izvršilac: punoletno lice / roditelj, usvojilac, staralac

Radnja izvršenja: (1-2)

Posledica: život u vanbračnoj zajednici punoletnog lica sa maloletnim licem suprotnog pola

Kazna: (1-3)

Pruža se posebna zaštita maloletnicima s obzirom na njihov uzrast i nedovoljnim stepenom fizičke i psihičke zrelosti.

prvi osnovni oblik
- punoletno lice koje živi u vanbračnoj zajednici sa maloletnikom
- radnja izvršenja je život u vanbračnoj zajednici sa maloletnikom
  - vanbračna zajednica je trajnija zajednica života žene i muškarca
    - u porodičnom pravu smatra se da za postojanje trajnije zajednice života nije presudan period njenog trajanja, već namera vanbračnih partnera za trajnošću zajednice
  - sudska praksa u pojedinim slučajevima prihvata stanovište porodičnog prava i smatra da je, uz postojanje odgovarajuće namere, delo dovršeno samim zasnivanjem vanbračne zajednice nezavisno od njenog trajanja
    - faktičko pitanje koje zavisi od dve okolnosti
      - objektivna – život u zajednici
      - subjektivna – namera života u zajednici i da u slučaju zajedničkog života sa maloletnikom, npr. od nekoliko dana, još ne postoji vanbračna zajednica, a time ni ovo KD
    - ukoliko je umišljaj izvršioca bio upravljen da se trajnije živi u zajednici sa maloletnikom, moglo bi biti reči o nekažnjivom pokušaju ovog KD
- izvršilac je bilo koje punoletno lice bez obzira na pol
  - ako je u pitanju maloletno lice kd neće postojati jer reagovanje kp merama u takvom slučaju nije opravdano
- pasivni subjekt može biti maloletnik suprotnog pola od izvršioca, tj punoletnog lica
  - ako bi pasivni subjekt bio istog pola kao i punoletno lice, postojalo bi odgovarajuće KD iz grupe KD protiv polne slobode
  - KZ maloletnikom smatra lice koje je navršilo 14 godina, ali nije navršilo 18 godina
    - ukoliko bi bilo reči o licu koje nema navršenih 14 godina, tj. detetu u krivičnopravnom smislu, takođe bi postojalo odgovarajuće KD iz grupe KD protiv polne slobode
  - na postojanje KD nema uticaj okolnost da je maloletnik dobrovoljno pristao da živi u vanbračnoj zajednici sa punoletnim licem, kao ni okolnost da je vanbračna zajednica zasnovana na inicijativu maloletnika
- relevantan oblik krivice je umišljaj
  - treba da obuhvati i svest o uzrastu, tj. maloletstvu pasivnog subjekta
  - moguće je postojanje stvarne zablude u odnosu na ovu okolnost
    - stvarna zabluda o obeležjima bića KD
- zatvor do 3 godine
drugi osnovni oblik
- roditelj, staralac ili usvojilac koji omogućava maloletniku da živi u vanbračnoj zajednici sa punoletnim licem ili ga na to navede
- radnja je alternativno određena
  - kada roditelj, staralac ili usvojilac omogući maloletniku da živi u vanbračnoj zajednici sa punoletnim licem
  - po svojoj prirodi oblici saučesništva, pomaganje i podstrekavanje
    - ove radnje ne bi bile kažnjive prema opštim pravilima jer maloletnik ne može biti izvršilac ovog kd
- potrebno je da se na osnovu okolnosti slučaja može konstatovati da je roditelj, stalac ili usvojilac odgovarajućim činjenjem ili nečinjenjem dao određeni doprinos zasnivanju vanbračne zajednice
  - nije dovoljno puko saglašavanje odnosno odobravanje vanbračne zajednice
- izvršilac može biti roditelj, usvojilac ili staralac
- zahteva se umišljaj
- kazna je zatvor do tri godine
teži oblik
- ako je delo iz stava 2 učinjeno iz koristoljublja
  - motiv koristoljublja je kvalifikatorna okolnost
    - namera da se omogućavanjem maloletniku da živi u vanbračnoj zajednici sa punoletnim licem ili navođenjem maloletnika da živi u vanbračnoj zajednici sa punoletnim licem ostvari materijalna korist
    - Materijalna korist može biti u vidu određene materijalne dobiti i sprečavanja umanjenja imovine
    - nije bitno da li treba da bude ostvarena za izvršioca kd ili za neko drugo lice, da li je protivpravna ili ne, da li se postiže direktno ili indirektno, da li je izvesna ili je do njenog ostvarenja i došlo
- kazna zatvora od šest meseci do pet godina
ako se brak zaključi, gonjenje se neće preduzeti, a ako je preduzeto, obustaviće se
- bračna zrelost se stiče sa punoletstvom – sa navršenih 18 godina
  - maloletnik koji je navršio 16 godina može da zaključi brak ako podnese predlog naležnom vanparničnom sudu koji utvrdi da je podnosilac predloga dostigao telesnu i duševnu zrelost i donese rešenje kojim se zaključenje braka dozvoljava
  - nema kriminalnopolitičkog opravdanja za krivično gonjenje ako dođe do sklapanja braka

Dvobračnost

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: brak kao ustanova od individualnog i društvenog značaja

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: zaključivanje drugog braka, dok prvi još traje / zaključivanje braka sa osobom koja je već u braku

Posledica: dvobračnost

Kazna: novčana kazna ili kazna zatvora do 2 godine

Dva osnovna oblika

kod oba oblika radnja izvršenja se sastoji u zaključenju novog braka
- brak je zakonom uređena zajednica života muškarca i žene
  - po svojoj prirodi, brak predstavlja vrstu pravnog posla
  - jedno od načela bračnog prava jeste načelo monogamije
    - u KP ovo načelo se štiti inkriminacijom dvobračnosti
  - zabranjena je poligamija kako u formi poliandrije, tako i u formi poliginije
  - zabranjena je simultana poligamija koja podrazumeva da jedno lice bude u braku sa više osoba suprotnog pola
    - dozvoljene su tzv. sukcesivna poligamija, koja podrazumeva pravnu mogućnost da se po prestanku jednog braka zaključi neograničeni broj novih brakova,
    - kao i faktička poligamija, budući da odredbe porodičnog prava ne predviđaju obavezu vernosti supružnika
- može se izvršiti samo za vreme trajanja prethodnog braka
  - brak se smatra zaključenim u trenutku kada dva lica različitog pola pred matičarem istovremeno i na ozbiljan način lično daju saglasnost izjave volje
  - prestaje smrću supužnika ili proglašenjem nestalog lica umrlim, poništenjem i razvodom
  - ništav je ako u trenutku njegovog zaključenja nisu ispunjeni određeni uslovi za punovažnost braka
- dovoljno je da prethodno zaključeni brak postoji u formalnom smislu, a ne mora postojati i u faktičkom smislu, kao zajednica života
  - ukoliko se jedno lice u trenutku zaključenja braka sa drugim licem već nalazi u vanbračnoj zajednici, KD neće postojati
- postojanje KD dvobračnosti pretpostavlja da su i prethodni i novi brak zaključeni u zakonom propisanoj građanskoj formi
  - zakonska forma braka predstavlja konstitutivni element njegove punovažnosti i ima dvostruku funkciju:
    - društvenu – kontrola ispunjenosti zakonskih uslova za zaključenje braka i evidenciju zaključenih brakova i
    - individualnu – ostvaruje se ukazivanjem budućim supružnicima na značaj pravnog posla u koji stupaju
  - isključiva nadležnost za zaključenje braka je posledica načela odvojenosti crkve od države
    - bračni par može odlučiti da zaključi brak i u verskoj formi shodno propisima veroispovesti kojoj pripada
    - krivičnog dela nema ukoliko je prethodni ili novi brak zaključen samo u verskoj formi
- dovršeno zaključenjem novog braka u zakonom propisanoj građanskoj formi
  - nije bitno koliko je trajao jer nije trajno kd već kd stanja
- zaključenje više brakova dovodi do sticaja krivičnih dela dvobračnosti
- od momenta zaključenja novog braka počinje da teče i rok zastarelosti kivičnog gonjenja za KD
- za kd nema značaja da li u trenutku zaključenja novog braka postoji neka od bračnih smetnji
  - ništavi brakovi proizvode sva pravna dejstva punovažnog braka sve do pravosnažnosti presude o poništaju braka
- može se izvršiti samo sa umišljajem, direktnim ili eventualnim
- kazna je novčana ili zatvor do dve godine

prvi osnovni oblik
- kada neko zaključi nov brak iako se već nalazi u braku
- izvršilac je bilo koje lice koje se nalazi u braku zaključenom u našoj zemlji u skladu sa odgovarajućim propisima nacionalnog porodičnog zakonodavstva
drugi osnovni oblik
- kada neko zaključi brak s licem za koje zna da se nalazi u braku
- izvršilac može biti bilo koje lice, bez obzira na pol i državljanstvo koje se ne nalazi u braku
  - ako se nalazi u braku postoji prvi osnovni oblik
- umišljaj mora da obuhvati i svest o tome da se lice s kojim se zaključuje brak već nalazi u braku

Nedozvoljene polne radnje

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: pravo na seksualno samoopredeljenje

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: druge polne radnje

Posledica: druge polne radnje

Kazna: (1-4)

KD nedozvoljenih polnih radnji postoji onda kada su ostvareni svi elementi KD iz člana 178-181 (silovanje, obljuba nad nemoćnim licem, obljuba sa detetom i obljuba zloupotrebom položaja), izuzev što umesto obljube ili sa njom izjednačenog čina, radnja izvršenja je neka druga polna radnja.

Za postojanje bludne radnje se traži postojanje dva elementa:

namera zadovoljenja ili pobuđivanje seksualnog nagona i
- subjektivni element
kršenje postojećih normi seksualnog morala
- objektivni element
- treba da se sastoji u tome da se pasivni subjekt prinuđava ili navodi da trpi ili izvrši neku radnju bez obzira kako se ona vrednovala sa aspekta seksualnog morala
  - ako je izvršeno sa ciljem zadovoljenja seksualnog nagona, ako je prisutan dakle i subjektivni element, postoji kd bludnih radnji

Radnja izvršenja

vrlo širok krug radnji, od prinuđavanja žrtve da skine odeću pa sve do radnji koje predstavljaju početak obljube u širem smislu
radnje koje se graniče sa analnim ili oralnim koitusom koji ne mogu biti radnja izvršenja ovog krivičnog dela
tim radnjama se uglavnom ne postiže zadovoljavanje seksualnog nagona, već se one ograničavaju na pobuđivanje seksualnog nagona ili na njegovo zadovoljavanje u znatno slabijem intenzitetu nego kod obljube ili sa njom izjednačenog čina
- grljenje, ljubljenje, dodirivanje raznih delova tela – genitalna sfera

Ovo KD se može izvršiti samo sa umišljajem

umišljaj ne sme biti upravljen na obljubu ili sa njom izjednačen čin
ako je umišljaj učinioca bio upravljen na vršenje nekog od KD iz č. 178-181. postojaće pokušaj tih KD, a
ako nije, ali je ipak postojala namera pobuđivanja ili zadovoljavanja seksualnog nagona, postojaće nedozvoljena polna radnja
- ne bi sasvim trebalo zanemariti objektivnu stranu preduzetih radnji, te ovo razgraničenje treba vršiti ne samo na osnovu procene umišljaja izvršioca nego uzimajući u obzir i to da li su izvršene radnje i objektivno, prema svojoj prirodi, vezane za obljubu ili sa njom izjednačen čin i usmerena ka njima kao radnje koje im prethode

KD podrazumeva da polnu radnju preduzima izvršilac.

uzimanje da KD nedozvoljenih polnih radnji obuhvata i vršenje tih radnji od strane žrtve na sebi, učiniocu ili trećem licu predstavljalo bi ekstenzivno tumačenje inkriminacije
to bi eventualno moglo biti rešenje samo u nekim drastuičnim slučajevima
treba se izričito propisati inkriminaciju radnji koje vrši žrtva na sebi, učiniocu ili trećem pod uslovom da je na to prinuđena

Prinuda ili navođenje da žrtva posmatra polnu radnju koju izvršilac vrši na sebi ili telu drugog:

ekshibicionizam sam po sebi ne predstavlja krivično delo
ako je ekshibicionistički akt izvršen pod uslovima iz kd od 178 do 181 sporno je da li postoji delo nedozvoljenih polnih radnji
- preovladava stav da ni tad ne postoji radnja izvršenja
ZID KZ 2009 uvodi novo KD navođenja maloletnog lica na prisustvovanje polnim radnjama (č. 185a).
- delimično pokriva neke od ovih spornih situacija

Razgraničenje nedozvoljenih polnih radnji sa radnjama izjednačenih sa obljubom u smislu kd od 178-181

sve što ne predstavlja penetraciju muškog polnog organa u tri telesna otvora, a ima seksualni karakter s obzirom na svoju usmerenost, predstavljalo bi radnju izvršenja krivičnog dela nedozvoljenih polnih radnji

Kazna novčana ili zatvor do 3 godine.

Teži oblik u stavu 2. propisuje zatvor od 6meseci do 5 godina.

ako je nedozvoljena polna radnja izvršena prema detetu

Teži oblik iz stava 3 propisuje kaznu zatvora od 2 do 10 godina

ako je prilikom vršenja kd nedozvoljenih polnih radnji došlo do nastupanja teške telesne povrede, ako je izvršeno od više lica, ako je izvršeno na naročito svirep ili naročito ponižavajući način

Teži oblik iz stava 4 propisuje kaznu zatvora od najmanje 5 godina

ako je došlo do smrti lica prema kome je delo izvršeno

Obljuba sa detetom

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: pravo na seksualno samoopredeljenje

Izvršilac: bilo koje lice osim lica koje ispunjavaju uslov iz stava 4.

Radnja izvršenja: obljuba ili sa njom izjednačen čin sa detetom

Posledica: obljuba

Kazna: (1-3)

Naš zakonodavac se opredelio za 14 godina kao za prosečno starosno doba u kome većina pojedinaca dostiže biološku polnu zrelost.

osnovni oblik
- vršenje obljube ili sa njom izjednačenog čina sa detetom – licem koje nije navršilo 14 godina
- radnja izvršenja je vršenje obljube ili s OIČ
  - pojam obljube se shvata kao kod kd silovanja
  - bitno je da se obljuba ili sa njom izjednačen čin vrši „uz pristanak“ pasivnog subjekta
    - iako tu nema pristanka u pravom smislu reči, ne sme postojati sila ili kvalifikovana pretnja, jer bi u tom slučaju postojao najteži oblik KD silovanja
  - ako se vrši kd obljube prema nemoćnom licu koje nije navršilo 14 godina, postoji najteži oblik iz stava 3
- izvršilac može biti bilo koje lice osim ako ispunjava uslov iz stava 4
- pasivni subjekt je dete, nikakvi drugi uslovi u pogledu pola izvršioca i pasivnog subjekta
- može se izvršiti samo sa umišljajem
  - stvarna zabluda u pogledu uzrasta pasivnog subjekta
    - sasvim realna mogućnost u slučaju kada pasivni subjekt nije bio znatno ispod starosnog doba i kada prema fizičkom izgledu odgovara licu koje ima navršenih 14 godina
    - za postojanje nije dovoljno da je učinilac mogao na određeni način da sazna starosnu dob pasivnog subjekta
    - otklonjiva stvarna zabluda isključuje krivicu
- kazna zatvora od 5 do 12 godina
kvalifikatorni oblik
1. ako nastupi teška telesna povreda, ili je delo izvršeno od strane više lica ili je imalo za posledicu trudnoću
2. zatvor od 5 do 15 godina
najteži oblik
1. ako nastupi smrt deteta
2. zatvor najmanje 10 godina
osnov isključenja postojanja kd
1. okolnost koja se vezuje za ličnost pa se radi o ličnom osnovu isključenja kažnjivosti
2. neće postojati ovo kd ako između učinioca i deteta ne postoji značajnija razlika u njihovoj duševnoj i telesnoj zrelosti
3. ako se podje od rešenja i iskustva u kp, treba se zauzeti stav da ako razlika nije veća od dve godine treba poći od pretpostavke da je navedeni uslov ispunjen
4. ako je razlika između dve i četiri godina bilo bi potrebno utvrđivati i upoređivati stepen duševne i telesne zrelosti učinioca i pasivnog subjekta

Obljuba nad nemoćnim licem

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: pravo na seksualno samoopredeljenje

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: obljuba ili sa njom izjednačen čin

Posledica: obljuba

Kazna: (1-3)

osnovni oblik
- radnja izvršenja je obljuba ili sa njom izjednačen čin
- u pogledu određivanja pojma tih radnji važi isto što i za krivično delo silovanja
- pasivni subjekt iako nije primenjena prinuda ne pristaje na seksualni čin
  - nemoćno lice odnosno pasivni subjekt ovog krivičnog dela može biti kako žensko, tako i muško lice kod koga postoji
    - duševno oboljenje,
    - zaostali duševni razvoj,
    - druga duševna poremećenost,
    - nemoć ili
    - drugo stanje usled kojeg ono nije sposobno za otpor
  - potrebno je da je obljuba, odnosno sa njom izjednačen čin, izvršena iskorišćavanjem nekog od tih stanja
  - koja kod pasivnog subjekta prouzrokuju bilo psihičku, bilo fizičku nemogućnost za pružanje otpora, a u nekim slučajevima i jedno i drugo
  - nesposobnost ne mora biti apsolutna
    - dovoljno je da učinilac ne mora koristiti prinudu da bi izvršio obljubu ili sa njom izjednačen čin
  - psihička nesposobnost
    - postojaće u onim slučajevima gde pasivni subjekt usled nekog duševnog oboljenja, zaostalog duševnog razvoja ili druge duševne poremećenosti ne može da shvati značaj seksualnog akta ili da upravlja svojim postupcima
    - ne samo da nema otpora nego do obljube može doći i na njegovu inicijativu
    - postojanje stvarnog pristanka tog lica je isključeno jer nije sposobno da ga da
  - fizička nesposobnost
    - postoji kada pasivni subjekt svoje nepristajanje na obljubu ne može fizički da manifestuje
      - kada usled nekih situacija ili telesnih smetnji ne može da pruži otpor
      - organska oboljenja i povrede, fizička iscrpljenost, invalidnost, starost i sl ili situacije koje onemogućavaju pas. subjekta da pruži fizički otpor
    - u slučaju privremene duševne poremećenosti postoji i psihička i fizička nesposobnost za davanje otpora
      - kada lice nije ni psihički ni fizički sposobno da pruži otpor usled nekog oboljenja koje dovodi do poremećaja ili gubitka svesti, pijanstva, upotrebe droga, sna, onesvešćivanja i dr.
  - u praksi se kao pasivni subjekt često javljaju sledeća lica:
    - duševno zaostala lica
    - privremeno duševno poremećena lica usled uzimanja alkohola i droga
    - lica nad kojima je izvršeno silovanje od strane više lica koja usled iscrpljenosti i sl, nisu bila u stanju da pružaju otpor ostalim učiniocima, tako da su oni bez prinude izvršili obljubu
- za postojanje iskorišćavanja nekog od stanja nesposobnosti za pružanje otpora potrebno je da bude ostvarena
  - objektivna strana i
    - sastoji se u tome što je upravo neko od stanja nemoći žrtve omogućilo učiniocu da izvrši obljubu, odnosno sa njom izjednačen čin
  - subjektivna strana
    - sastoji u svesti učinioca da iskorišćava neko od tih stanja pasivnog subjekta
    - poseban problem predstavlja stvarna zabluda
      - ovo se naročito odnosi na slučajeve gde je žrtva duševno bolesna, ili duševno zaostala, a učinilac je pre toga nije poznavao
      - ako se duševna poremećenost takvog lica ne može na prvi pogled utvrditi, moguće je da učinilac bude u stvarnoj zabludi
        
        da ne postoji obeležje krivičnog dela da „iskorišćava stanje nemoći pasivnog subjekta“
- KD se može izvršiti samo sa umišljajem
  - otklonjiva stvarna zabluda isključuje krivicu
- kazna zatvora od dve do 10 godina
kvalifikatorne okolnosti kao za silovanje – stav 2 i 3
- za stav 2 5-15 godina
- stav 3 – najmanje 10 godina
  - mora se raditi o detetu koje nije sposobno za otpor inače postoje teškoće u pogledu razgraničenja sa osnovnim oblikom ovog krivičnog dela
  - nemoćno lice se odnosi i na slučaj kada je u pitanju sasvim malo dete koje je i fizički i psihički nesposobno da pruža otpor
    - ne vezuje se za neku fiksnu starosnu granicu već je to faktičko pitanje koje treba rešavati u svakom konkretnom slučaju

Silovanje

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: pravo na seksualno samoopredeljenje

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: prinuda i obljuba ili neki drugi sa obljubom izjednačen čin

Posledica: obljuba

Kazna: (1-4)

osnovni oblik
- radnja izvršenja se sastoji iz dva zasebna akta:
  - prinuda i obljuba ili s njom izjednačeni čin
    - nije reč o prostom zbiru obljube odnosno njom izjednačenog čina i prinude
      - reč je o obljubi ili drugom sa njom izjednačenom činu izvršenom korišćenjem prinude i o prinudi kojom se vrši obljuba odnosno sa njom izjednačeni čin
    - mora postojati uzročna veza između prinude i obljube
- Obljuba u KP podrazumeva prodiranje (makar i delimično) muškog polnog organa u ženski.
  - nije dovoljan sam dodir polnih organa
  - Drugi sa obljubom izjednačen čin
    - problem je razlikovanje sa radnjama kd nedozvoljenih polnih radnji
    - restriktivni pojam – prodiranje muškog polnog organa u analni ili oralni otvor pasivnog subjekta
      - ranije su bile obuhvaćene pojmom krivičnog dela protivprirodnog bluda
    - ekstenzivni pojam – obuhvata i druge vrste penetracije
      - osnovni kriterijum je da se radnje mogu na osnovu svestrane ocene njihovog ukupnog dejstva, oblika ispoljavanja i propratnim pojavama uporediti sa obljubom tj vaginalnim koitusom
    - treba se ograničiti na dve radnje koje su obljubi odnosno vaginalnom koitusu najsličnije – analni i oralni koitus
      - mogu se relativno precizno razgraničiti od ostalih radnji kojima se zadovoljava ili pobuđuje seksualni nagon
      - sadašnji osnovni oblik kd silovanja je nastao spajanjem ranije postojećeg kd silovanja i prinude na protivprirodni blud
    - sve ostale radnje kojima se zadovoljava seksualni nagon treba smatrati radnjom izvršenja kd nedozvoljenih polnih radnji iz čl 182
  - Radnja izvršenja je obljuba u širem smislu odnosno vaginalni, analni i oralni koitus.
    - isključuje se mogućnost postojanja sticaja ako osim obljube u užem smislu preduzme i sa njom izjednačene radnje
    - može biti relevantna okolnost prilikom odmeravanja kazne
- Pojam prinude odnosno sile i pretnje kao dela radnje izvršenja ima nekoliko spec. problema:
  - utvrđivanje potrebnog oblika i intenziteta prinude i povlačenje jasne granice između obljube protiv volje žrtve i onih uz pristanak lica
    - što se tiče oblika kod silovanja može postojati bilo apsolutna bilo kompulzivna sila
    - u pogledu intenziteta traži se da je ona podobna da slomi otpor žrtve
      - samo ona sila kojom je savladan ozbiljan čvrst i stalan otpor može da bude element kd silovanja
      - iz nepostojanja otpora dolazi se do zaključka o nepostojanju sile
    - postoji shvatanje da otpor treba shvatiti u relativnom smislu
      - odsustvo fizikog otpora ne isključuje uvek postojanje silovanja
      - da li je žrtva prema konkretnim okolnostima i u kojoj meri mogla da pruži fizički otpor
    - što se tiče pretnje, potrebno je da se radi o kvalifikovanoj pretnji da će se neposredno napasti na život ili telo žrtve
      - problem u pogledu razgraničenja između prinudne i dobrovoljne odredbe
  - Otpor je sredstvo za dokazivanje da je upotrebljena sila.
    - postojanje otpora dokazuje silu, ali ne i obrnuto
    - izostanak otpora ne mora da znači da sila nije upotrebljena
    - ukoliko je otpor izostao, sud je dužan da sa posebnom pažnjom utvrdi da li je primenjena sila
    - u slučajevima kada je izostao otpor, a obljuba ili drugi sa njom izjednačen čin je izvršen bez pristanka pasivnog subjekta, može se raditi o KD obljube nad nemoćnim licem
  - Postojanje pristanka koji isključuje prinudu treba ocenjivati na osnovu svih okolnosti konkretnog slučaja i nije potrebno da je on izričit, odnosno dat na određen način.
    - pristanak isključuje kd ukoliko je dat pre ili u toku vršenja obljube
    - nema uticaja na postojanje kd samo onaj pristanak koji je dat pošto je obljuba u fiziološkom smislu dovršena
      - postoji svršeno kd silovanja ako je dobrovoljna obljuba dovršena a učinilac protiv volje ženskog lica istom prilikom koristeći prinudu izvrši još jednu obljubu
  - Za postojanje sile dovoljno je da je bila takva da je prema okolnostima konkretnog slučaja mogla dovesti do preduzimanja drugog dela radnje izvršenja kd silovanja protiv volje pasivnog subjekta
    - da je sila bila stvarni uzrok vršenja obljube i sa njom izjednačenog čina ili je kod pokušaja to mogla biti
    - ako je neka sila objektivno bila uzrok obljube ili sa njom izjednačenog čina, nije presudna ni njena prvobitna usmerenost
      - ako je započeo sa primenom sile u nekom drugom cilju ali je iskoristio učinak te sile i izvršio obljubu ili as njom izjednačeni čin postojaće kd silovanja
  - Sila obuhvata upotrebu hipnoze i omamljujućih sredstava
    - praktični značaj imaju određena sredstva koja se mogu podvesti pod pojam omamljujućih
    - potrebno je da je učinilac to sredstvo žrtvi dao bez njenog pristanka
- Pasivni subjekt kd je bilo koje lice bez obzira na status i svojstva tog lica ili bilo koje druge okolnosti koje se na njega odnose
  - isključena su lica mlađa od 14 godina kao i maloletna lica
  - ne isključuju činjenice da je izvršilac održavao seksualne odnose s tim licem ili živeo u vanbračnoj zajednici, da se radi o licu s kojim je izvršilac u braku ili bračnoj zajednici
  - i prostitka može biti silovana
    - više pažnje prilikom utvrđivanja da li je obljuba izvršena protiv volje pasivnog subjekta, odnosno upotrebom sile ili pretnje
- Izvršilac može biti bilo koje lice
  - faktički moguće je da izvršilac bude žena a pas. subjekt muškarac
  - žene ne samo fizički nego i psihički nisu sklone seksualnoj agresiji
  - sporno je da li muškarac pod uticajem prinude može doživeti erekciju
    - delo može ostati u pokušaju
    - može se učiniti upotrebom omamljujućih sredstava protiv volje muškarca kao pas. subjekta
- Pokušaj silovanja:
  - postoji kada je upotrebljena sila ili kvalifikovana pretnja u cilju da se izvrši obljuba ili sa njom izjednačeni čin
  - kada same po sebi sila i pretnja nisu neposredno vezane za akte obljube ili s OIČ
    - postoji pokušaj ukoliko je po oceni suda umišljaj bio upravljen na to da se izvrši obljuba
- Može biti izvršeno samo sa umišljajem
  - mora da obuhvati i svest da se obljuba ili drugi s OIČ vrši protiv volje pasivnog subjekta upotrebom sile ili pretnje
- Kazna zatvora od 3 do 12 godine
lakši oblik silovanja
- ranije krivično delo prinude na obljubu ili protivprirodni blud
- ovde se radi o pretnji da će se za pasivnog subjekta ili za njemu blisko lice otkriti nešto što bi škodilo njegovoj časti ili ugledu, ili u pretnji nekim drugim teškim zlom
  - „neko drugo teško zlo“ treba tumačiti tako da se s jedne strane ne radi o onome čime se preti kod osnovnog oblika silovanja a s druge da se radi o pretnji takvim zlom koje je po svojoj težini podobno da prinudi pasivnog subjekta na obljubu ili neki drugi izjednačen čin
  - mora biti zlo koje nije u bitnoj meri manje teško
- kazna je zatvor od 2 do 10 god
teži oblik
- kvalifikatorne okolnosti usled dela iz stava 1 i 2
  - nastupanje teške telesne povrede pasivnog subjekta
    - sporno je da li prekid trudnoće kao posledica silovanja ima karakter teške telesne povrede
      - prema sudskoj praksi radi se o teškoj telesnoj povredi
      - pitanje je izgubilo značaj jer je kao kvalifikatorna okolnost predviđeno i samo nastupanje trudnoće
  - ako je izvršeno od strane više lica
    - najmanje dva lica ali se mora raditi o saizvršiocima
    - dovoljno je da svaki izvršilac primenjuje samo deo radnje izvršenja
  - ako je izvršeno na naročito svirep ili naročito ponižavajući način
  - ako je delo izvršeno prema maloletniku
  - ako je za posledicu imalo trudnoću
- 5-15 godina
najteži oblik
- u slučaju nastupanja smrti pasivnog subjekta ili ako je delo izvršeno prema detetu
- najmanje 10 godina

U odnosu na težu posledicu neophodno je postojanje nehata

u zavisnosti od okolnosti konkretnog slučaja treba utvrditi da li se teža posledica može pripisati nehatu učiniocu
ako osnovno delo ostane u pokušaju a nastupi teža posledica moguće je krivično delo
- ako se teža posledica može pripisati nehatu postoji pokušaj kvalifikovanog oblika bez obzira što teža posledica nije prouzrokovana neposredno upotrebom sile

U odnosu na kvalifikatorne okolnosti bez teže posledice, kod učinioca u odnosu na tu okolnost mora postojati umišljaj

ako je silovanje izvršeno prema maloletniku, neophodan je umišljaj koji obuhvata i svest da u konkretnom slučaju vrši obljubu ili s OIČ upotrebom prinude prema maloletniku

Ako je delo silovanja učinjeno prema bračnom drugu, gonjenje se preduzima po predlogu oštećenog.

Uvreda

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: čast i ugled

Izvršilac: bilo koje lice

Radnja izvršenja: (1-4)

Posledica: povreda časti i ugleda

Kazna: (1-3)

Pod uvredom se podrazumeva izjava omalovažavanja koja je saznata od nekoga.

osnovni oblik
- radnja izvršenja je omalovažavanje nekog lica
  - Omalovažavanje znači negiranje ili potcenjivanje vrednosti koje čine čast ili ugled jednog lica
    - kod verbalne uvrede izjava omalovažavanja se vrši rečima, bilo usmeno bilo pismeno
    - kod realne uvrede to se vrši određenim radnjama
      - mogu prerasti u kd nedozvoljenih polnih radnji ako postoji određena subjektivn usmerenost
    - Simbolična uvreda se vrši simbolima odnosno gestovima
      - radnje se ne preduzimaju na samom pasivnom subjektu
  - neophodno je da je izjava omalovažavanja saznata od nekoga
    - može biti lice na koje se ta izjava odnosi, ali može biti i neko drugo lice
    - dovoljno je da je izjavu omalovažavanja saznalo samo lice na koje se odnosi
    - ukoliko izjavu omalovažavanja još niko nije saznao, postojaće nekažnjivi pokušaj uvrede
  - irelevantno je kako je omalovažavanje shvaćeno od strane lica kome je izjava upućena
    - merodavna je procena sa aspekta postojećih običajnih moralnih i drugih normi u određenoj sredini
  - izjava omalovažavanja može predstavljati kako tvrđenja u pogledu činioca, tako i (negativne) vrednosne sudove
    - izražavanje želje da se neko zlo dogodi određenom licu (kletva) ne predstavlja omalovažavanje, pa stoga i ne može predstavljati uvredu
  - neistinitost onoga što predstavlja sadržaj uvredljive izjave nije neophodna za postojanje KD uvrede
    - kod očigledno istinitih tvrđenja moraju se utvrđivati druge okolnosti
    - uvredljiv karakter u slučaju istinitih tvrđenja o činjeničnom stanju ili o tačnim vrednosnim sudovima može se utvrditi samo iz svih okolnosti konkretnog slučaja
    - istinitost isključuje klevetu ali ne i uvredu
- uvreda je uvek supsidijarnog karaktera u odnosu na druga KD protiv časti i ugleda
  - može postojati samo ako u konkretnom slučaju nisu ostvarena zakonska obeležja nekog drugog KD
- novčana kazna – posebni minimum i maksimum u određenom iznosu ali i u dnevnim iznosima
  - 20-100 dnevnih iznosa
  - 40 do 200 hiljada dinara
teži oblik
- ako se delo iz stava 1 učini putem štampe ili drugih sredstava javnog informisanja ili na javnom skupu
  - javni skup je okupljanje lica čiji broj i identitet nisu poznati
- 80-240 dnevnih iznosa i 150-400 hiljada dinara
- moguća i mera bezbednosti javnog objavljivanja presude
uzvraćanje uvrede
- ako pasivni subjekt uzvrati uvredu
- može se koristiti oslobođenje od kazne u odnosu na izvršioca i na onoga ko je uvredu uzvratio
- neophodno je da postoje tužbe sa obe strane
- do završetka tužbe okrivljeni može podići tužbu protiv tužioca koji mu je uvredu uzvratio
osnov isključenja krivičnog dela
- neće postojati ako su kumulativno ostvareni
  - objektivni uslov
    - da je uvredljiva izjava data u okviru
      - ozbiljne kritike u naučnom, književnom ili umetničkom delu
      - vršenja službene dužnosti, novinarskog poziva ili političke delatnosti
      - u odbrani nekog prava ili zaštiti opravdanih interesa
  - subjektivni uslov
    - da kod onog čija izjava objektivno predstavlja omalovažavanje nekog lica nije postojala namera omalovažavanja

Mora postojati umišljaj na subjektivnom planu

namera ulazi u pojam umišljaja jer je potrebno da izjava objektivno predstavlja omalovažavanje pasivnog subjekta
izvršilac je svestan toga da njegova izjava ima omalovažavajući karakter i to hoće ili bar na to pristaje

Gonjenje za krivično delo uvrede preduzima se po privatnoj tužbi.

Povreda prava po osnovu rada i prava iz socijalnog osiguranja

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: prava po osnovu rada, prava koja se odnose na posebnu zaštitu na radu omladine, žena i invalida, i prava iz socijalnog osiguranja

Izvršilac: samo ona lica koja su ovlašćena da odlučuju o pravima po osnovu rada, o pravima koja se odnose na posebnu zaštitu na radu omladine, žena i invalida, ili o pravima iz socijalnog osiguranja

KD čini onaj ko se svesno ne pridržava sledećih propisa i time drugom uskrati ili ograniči pravo koje mu pripada.

zakona ili drugih propisa,
kolektivnih ugovora
i drugih opštih akata o pravima po osnovu rada
i o posebnoj zaštiti na radu omladine, žena i invalida ili
o pravima iz socijalnog osiguranja

Radnja izvršenja: nepridržavanje zakona ili drugih propisa, kolektivnih ugovora i drugih opštih akata kojima su predviđena određena prava

Posledica: uskraćivanje ili ograničavanje prava po osnovu rada, prava koja se odnose na posebnu zaštitu na radu omladine, žena i invalida, i prava iz socijalnog osiguranja

Uskraćivanje prava pretpostavlja nemogućnost njegovog ostvarivanja.
Ograničavanje prava podrazumeva da pravo u kvalitativnom ili kvantitivnom smislu nije u potpunosti ostvareno

Kazna: novčana kazna ili kazna zatvora do 2 godine

Pasivni subjekt jeste lice kome u skladu sa odgovarajućim pripisima pripada određeno pravo.

zaposleni ili članovi njihove porodice koji ostvaruju prava iz socijalnog osiguranja

Relevantan oblik krivice je umišljaj.

da se učinilac svesno ne pridržava odgovarajućih propisa
- učinilac mora biti svestan da pasivnom subjektu pripada odgovarajuće pravo i da se ono ograničava odnosno uskraćuje
- svesno nepridržavanje određenih propisa podrazumeva da postoji objektivna mogućnost za ostvarivanje datog prava
- u suprotnom je isključen umišljaj i kd ne postoji

Predviđena je novčana kazna i zatvor do dve godine.

Zloupotreba položaja odgovornog lica

4. marta 2017.

Izvršilac: odgovorno lice

Radnja izvršenja: iskorišćavanje svog položaja ili ovlašćenja, prekoračenje granica svog ovlašćenja i nevršenje svoje dužnosti

Posledica: pribavljanje sebi ili drugom fizičkom ili pravnom licu protivpravne imovinske koristi ili nanošenje štete drugome

Kazna: (1-3)

osnovni oblik
- čini odgovorno lice koje iskorišćavanjem svog položaja ili ovlašćenja, prekoračenjem granica svog ovlašćenja ili nevršenjem svoje dužnosti pribavi sebi ili drugom fizičkom ili pravnom licu protivpravnu imovinsku korist ili drugome nanese imovinsku štetu ako time nisu ostvarena obeležja drugog kd
- radnja izvršenja je alternativno propisana
  - iskorišćavanje svog položaja ili ovlašćenja
    - kada odgovorno lice preduzima radnje koje su dozvoljene ali to radi u cilju ostvarivanja nekog sopstvenog ili interesa trećeg lica
  - prekoračenje granica svog ovlašćenja
    - kada preduzima radnje koje su po svojoj prirodi dozvoljene ali spadaju u nadležnost drugog odgovornog lica
    - kada odgovorno lice preduzima radnje za koje je nadležno ali u datom slučaju nije ovlašćeno za njihovo preduzimanje jer su njegova ovlašćenja u konkretnom slučaju ograničena određenim aktima i interesima
  - nevršenje svoje dužnosti
    - kada odgovorno lice ili propušta vršenje određene radnje iz okvira svog ovlašćenja ili određenu radnju vrši na neadekvatan način tako da ona ne proizvodi odgovarajuće efekte
- dovršeno je nastupanjem posledice
  - posledica je pribavljanje sebi ili drugom fizičkom ili pravnom licu protivpravne imovinske koristi ili nanošenje štete drugome
    - korist i šteta mogu biti jedino imovinske prirode
    - Imovinska korist je dobro svake vrste, materijalno ili nematerijalno, pokretno ili nepokretno, procenjivo ili neprocenjivo i isprava u bilo kom obliku kojim se dokazuje pravo ili interes u odnosu na takvo dobro
    - Imovinom se smatra i prihod ili druga korist ostvarena neposredno ili posredno iz kd kao i dobro u koje je ona pretvorena ili sa kojim je pomešana
  - ako posledica nije nastupila postojaće pokušaj koji nije kažnjiv
- kd postoji samo ako nisu ostvarena obeležja drugog kd
- izvršilac je odgovorno lice
  - Odgovorno lice u pravnom licu smatra se lice koje na osnovu zakona, propisa ili ovlašćenja vrši određene poslove upravljanja, nadzora ili druge poslove iz delatnosti pravnog lica kao i lice kome je faktički povereno obavljanje tih poslova.
- direktni ili eventalni umišljaj
- 3 meseca do 3 godine
teži oblik
- ako je izvršenjem osnovnog oblika pribavljena imovinska korist preko 450 hiljada
- 6 meseci do 5 godina
najteži oblik
- ako je vrednost imovinske koristi koja je pribavljena veći od milion i petsto hiljada
- dve do 10 godina

Povreda prava glasanja

4. marta 2017.

Zaštitni objekt: aktivno izborno pravo, sloboda glasanja i sloboda opredeljenja prilikom glasanja

Izvršilac: lica koja vrše određenu funkciju ili dužnost u vezi sa izborima ili glasanjem / druga lica

Radnja izvršenja: (1-2)

Posledica: povreda aktivnog biračkog prava

Kazna: (1-2)

osnovni oblik
- ako neko drugog u nameri da mu onemogući vršenje prava glasanja, protivzakonito ne upiše u spisak glasača, izbriše iz tog spiska ili ga na drugi protivpravan način spreči ili omete da glasa
- radnja izvršenja je alternativno propisana i sastoji se u
  1. neupisivanju nekog lica u spisak glasača
    - vrši se propuštanjem obaveze da se u spisak glasača upiše lice koje z to ispunjava zakonom propisane uslove – radnja nečinjenja
  2. brisanju nekog lica iz spiska glasača
    - aktivna delatnost tj činjenje kojim se iz spiska glasača briše neko lice i pored toga što ispunjava zakonom propisane uslove da bude na spisku glasača
  3. na drugi način sprečavanju ili ometanju nekog lica da glasa
    - može se ostvariti bilo kojim činjenjem ili nečinjenjem koje je podobno da neko lice speči ili omete da glasa
- potrebno je da se radnja izvršenja vrši nezakonito odnosno protivpravno – suprotno odgovarajučim propisima
- dovršeno je kada je pasivni subjekt sprečen ili ometen da glasa
  - Sprečavanje podrazumeva onemogućavanje glasanja i ono se podrazumeva u slučajevima neupisivanja u spisak glasača i brisanjem iz tog spiska.
  - Ometanje pretpostavlja da je pasivni subjekt glasao uprkos preduzimanju određenih radnji ali treba smatrati da je kd dovršeno kada je pas subjekt onemogućen da glasa
    - dovršeno kd u svakom slučaju podrazumeva da pas. subjekt nije iskoristio svoje pravo glasanja
- izvršilac je svako lice
- zahteva se umišljaj i namera da se drugom onemogući glasanje
  - dovršeno kd pretpostavlja ostvarenje date namere
- novčana kazna ili zatvor do jedne godine
teži oblik
- ako neko silom ili pretnjom prinudi drugog da na izborima, glasanju o opozivu ili na referendumu vrši ili ne vrši pravo glasanja ili da glasa za određenog kandidata ili protiv njega, odnosno predloga
- radnja izvršenja se sastoji u prinuđavanju nekog lica u pogledu vršenja odnosno nevršenja prava glasanja ili u prinuđavanju nekog lica u pogledu opredeljenja
  - Silu i pretnju treba shvatiti kao kod kd prinude
  - Prinuđavanje se odnosi na glasanje na izborima, glasanje o opozivu ili referendumu
  - Izborima se smatraju izbori za narodne poslanike, predsednika Republike, organa autonomne pokrajine, jedinice lokalne samouprave i drugi izbori koji se raspisuju i vrše na osnovu Ustava i zakona
  - Referendumom se smatra izjašnjavanje građana na kojem se odlučuje o pitanjima za koje je to utvrđeno Ustavom ili zakonom
- kd je dovršeno kada je pasivni subjekt usled prinuđavanja glasao, nije glasao ili ako usled prinuđavanja glasao za određenog kandidata ili protiv njega
- izvršilac kd može biti bilo koje lice
- potreban je umišljaj
- tri meseca do tri godine zatvora

Pravnik

Kategorija: Krivično pravo

Povreda pronalazačkog prava

Neovlašćeno iskorišćavanje autorskog dela ili predmeta srodnog prava

Rodoskrvnuće

Zapuštanje i zlostavljanje maloletnog lica

Promena porodičnog stanja

Vanbračna zajednica sa maloletnikom

Dvobračnost

Nedozvoljene polne radnje

Obljuba sa detetom

Obljuba nad nemoćnim licem

Silovanje

Uvreda

Povreda prava po osnovu rada i prava iz socijalnog osiguranja

Zloupotreba položaja odgovornog lica

Povreda prava glasanja