Pravnik

Pravna teorija i uporedna praksa poznaju dva osnovna sistema osnivanja akcionarskih društava:

• Simultano osnivanje: Osnivanje bez javne ponude za upis akcija.
• Sukcesivno osnivanje: Osnivanje sa javnom ponudom za upis akcija.

Pravna priroda i osnovne karakteristike

• Simultani sistem: Svojstven je nejavnim (zatvorenim) akcionarskim društvima, ali je to ujedno i način na koji se osnivaju i sve ostale forme privrednih društava (gde se umesto akcija upisuju udeli). Kod ovog sistema, osnivači su ujedno i jedini prvi akcionari društva, jer oni između sebe dele sve akcije.
• Sukcesivni sistem: Nastao je iz praktične potrebe formiranja javnih akcionarskih društava koja obavljaju delatnosti za koje je potreban veliki početni kapital koji osnivači ne mogu sami da obezbede, pa se obraćaju trećim licima (javnosti). Kod ovog sistema se pravi jasna razlika – osnivači nisu isto što i svi prvi akcionari.

Osnivanje i akti

• Postupak kod simultanog osnivanja: Osnivači donose osnivački akt i statut, a nakon toga sami preuzimaju (upisuju) sve akcije društva.
• Postupak kod sukcesivnog osnivanja: Sastoji se iz dve faze. U prvoj fazi osnivači donose osnivački akt i upisuju samo deo akcija (tzv. osnivačka emisija). U drugoj fazi se upućuje javna ponuda trećim licima, kojoj obavezno prethodi sačinjavanje prospekta i njegovo odobrenje od strane Komisije za hartije od vrednosti.
• POZITIVNO PRAVO (Važeći ZPD – apsolutni prioritet za ispit!):
  • Iako je ranije zakonodavstvo (Zakon iz 2004.) dozvoljavalo oba načina, važeći Zakon o privrednim društvima ne dozvoljava sukcesivno osnivanje akcionarskih društava.
  • Prema važećem pravu, u Srbiji se sva privredna društva (uključujući i AD) osnivaju isključivo simultanim putem. Zakon izričito navodi da osnivački akt sadrži isključivo podatke o ulozima lica „koja osnivaju društvo“.
  • Ratio legis / Praktično rešenje: Ukoliko osnivači žele da prikupe kapital od javnosti (kako bi postigli efekat sukcesivnog osnivanja), oni prvo moraju da osnuju društvo simultanim putem, a tek naknadno, kada društvo već postoji, mogu javno emitovati akcije uz poziv trećim licima da ih upišu.

Organi društva (Upravljanje)

• Osnivačka skupština: Specifičan organ karakterističan isključivo za teorijski model sukcesivnog osnivanja.
• Održava se u drugoj fazi sukcesivnog osnivanja i predstavlja prvi i jedini put da se na istom mestu okupe svi prvi akcionari (i osnivači i treća lica koja su upisala akcije) pre same registracije društva.
• S obzirom na to da važeće pravo Republike Srbije priznaje samo simultano osnivanje, institut osnivačke skupštine kod nas faktički ne postoji u fazi osnivanja.